اعتباریابی الگوی شایستگی های مشاوران نظام تعلیم و تربیت عمومی DOR:20.1001.1.26454955.1399.15.52.3.6

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری مشاوره، دانشگاه ازاد واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران

2 نویسنده مسئول: استادیار گروه علوم تربیتی دانشگاه جامع امام حسین علیه‌السلام، تهران، ایران

3 استاد مشاوره دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

چکیده

این پژوهش با هدف، اعتباریابی الگوی شایستگی­های مشاوران نظام تعلیم و تربیت عمومی در راستای ارتقای نقش خانواده و مدرسه در تربیت نسل آینده انجام شد. پژوهش از نظر هدف، کاربردی، و از نظر روش توصیفی پیمایشی بود. جامعه آماری پژوهش 1142 نفر از مشاوران شاغل در آموزش و پرورش شهر تهران بودند. نمونه آماری 288 نفر بود که براساس جدول مورگان تعیین، و با روش تصادفی خوشه­ای انتخاب شدند. از روش کتابخانه‌ای به‌منظور بررسی ادبیات، پیشینه و اسناد بالادستی نظام تعلیم و تربیت عمومی و از روش پیمایش برای جمع­آوری داده­ها استفاده شد. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه محقق ساخته بود. برای تعیین اعتبار پرسش­نامه از روایی محتوا، روایی صوری، روایی همگرا و واگرا استفاده شد. برای پایایی ابزار از ضریب الفای کرونباخ (943/0) و ضریب الفای کرونباخ ترکیبی استفاده شد که ضریب الفای کرونباخ ترکیبی تمامی ابعاد بیش از 0.70 بود. برای توصیف داده­ها از آمار توصیفی (میانگین، انحراف معیار و نمودار­ها) و برای تحلیل داده­ها ابتدا از آزمون کولموگروف ـ اسمیرنوف برای مقایسه توزیع داده­های متغیرهای پژوهش با توزیع نرمال بررسی شد. دیگر آزمونهای پیشفرض تحلیل عاملی بررسی و تأیید شد. برای پاسخ به سؤالهای تحقیق و تعیین اعتبار الگوی نهایی از تحلیل عاملی اکتشافی و تأییدی استفاده شد. یافته­ها، هشت مؤلفه اصلی (بعد) شایستگی­های مشاوران نظام تعلیم و تربیت عمومی شامل دانش، توانایی‌، مهارت‌، ویژگی شخصیتی، ویژگی اخلاقی، نگرش، بینش و اعتبار را در سطح معنی­داری 05/0 مورد تأیید قرار داد. از بین 150 مؤلفه فرعی شایستگی­های تأیید شده در بخش کیفی تحقیق، تعداد 118 مؤلفه فرعی در سطح معنی­داری 05/0 تأیید و 32 مؤلفه فرعی دیگر معنی­دار نشد و از الگو حذف شد. الگوی نهایی تحقیق با پنج شاخص برازش الگو بررسی شد و برازش آن مورد تأیید قرار گرفت.

کلیدواژه‌ها


ابیلی، خدایار و نیکخواه فرخانی، صالح­نیا، منیره (1393)، الگوی شایستگی فروشندگان بیمه برای تحقق مدیریت مبتنی بر شایستگی، نشریه پژوهشنامه بیمه، ش(3): 115.
بصیری، بتول و احمدی، غلامرضا (1379)، بررسی نیازهای آموزشی دبیران علوم اجتماعی دورة راهنمایی و متوسطه به منظور تدوین برنامه­های ضمن خدمت، مجلة دانش و پژوهش در روانشناسی کاربردی، ش 79 (184): 44 ـ 27.
پروچاسکا، جیمز و نورکراس، جان­سی (2013)، نظریه­های رواندرمانی، ترجمه هامایاک آوادیس یانس، تهران: انتشارات رشد.
چوپانی، موسی (1395)، بررسی اثربخشی برنامه آموزشی مبتنی بر هشت اصل تربیتی پیامبر اکرم(ص) بر رشد اجتماعی کودکان 5 ـ 6 سال، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی تهران.
چوپانی، موسی و کرمی، مرتضی (1398)، معماری شایستگی­های مشاوران مراکز مشاوره و خدمات روانشناسی: ارائه الگو مبتنی بر داده­های کیفی مطالعه موردی: مراکز مشاوره شمیم وابسته به نیروهای مسلح ج.ا.ا، فصلنامة فرهنگ مشاوره و روان­درمانی، س دهم، ش 37.
چیت­ساز، ا. (1390الف)، الگوی شایستگی مدیران فرهنگی و اجتماعی دانشگاه­ها و مؤسسات آموزش عالی کشور، تهران: وزارت علوم، تحقیقات و فناوری معاونت فرهنگی و اجتماعی ـ دفتر برنامه­ریزی اجتماعی و مطالعات فرهنگی.
حاتمی، حسین (1383)، طراحی یک الگوی ارزشیابی عملکرد معلمان دورة ابتدایی، پایان­نامة منتشر نشدة دکترا، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم تحقیقات، تهران.
حسنی، محمد (1393)، ارائه الگویی ساختاری برای ارزیابی شایستگی­های محوری اعضای هیأت علمی دانشگاه ارومیه: کاربرد فرایند تحلیل سلسله مراتبی، فصلنامه مشاوره شغلی و سازمانی، دوره ششم، ش 18: 75 ـ 55.
حسین­پور، رضا و عمادی، حیدر (1394)، طراحی الگوی شایستگی­های مداحان و نیازسنجی آموزشی آنها، پایان­نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه جامع امام حسین(ع).
حسینی، شهیده؛ ابوالقاسمی، محمود؛ یداللهی، جهانگیر و فارسی، مرتضی (1396)، شناسایی شایستگی­های کارافرینانه­ اعضای هیئت علمی دانشگاه­های دولتی ایران (مورد مطالعه: دانشگاه شهید بهشتی)، مجله علوم تربیتی، اهواز: دانشگاه شهید چمران، دوره 24، ش 1: 151 ـ 178.    
حسینیان، سیمین و خدابخشی­کولایی، آناهیتا (1394)، مهارتهای پایه و پیشرفته در مشاوره و رواندرمانی، تهران: انتشارات کمال تربیت.
حسینی­بیرجندی، مهدی (1380)، اصول و روشهای راهنمایی و مشاوره، چ سوم، تهران: انتشارات جهر.
حقایقی­زنجانی، حسین (1376)، صفات و ویژگیهای مشاور در اسلام. تهران: نشریه مکتب اسلام، ش 3.
الحیاۀ، ج 1، 199.
خراسانی، اباصلت؛ شمس مورکانی؛ غلامرضا و شکوهی، فرشته (1392)، شناسایی شایستگی آموزشی استادان خلبان شرکت هواپیمایی ماهان، پایان­نامه کارشناسی ارشد رشته مدیریت و برنامه­ریزی آموزش­عالی، تهران: دانشگاه شهید بهشتی. 
دوکانه­ای­فرد، فریده؛ شفیع­آبادی، عبدالله و پاشا شریفی، حسن (1387)، بررسی ویژگیهای شخصیتی و صلاحیتهای علمی و حرفه­ای مشاوران موفق از دیدگاه جامعه مشاوران استان تهران و شهرستانهای آن، فصلنامه نوآوریهای مدیریت آموزشی اندیشه­های تازه در علوم تربیتی، دوره 3، ش 2 مسلسل 10:  43 ـ 61.
دیانتی، محمد و عرفانی، مریم (1388)، شایستگی؛ مفاهیم و کاربردها، ماهنامه تدبیر، ش 206: 14 ـ 19.
دیباواجاری، مریم؛ شفیع­آبادی، عبدالله؛ اسمعیلی، معصومه و کرمی، ابوالفضل (1392)، مقایسه صلاحیتهای مشاوره چندفرهنگی مشاوران قومیتهای مختلف شهر تهران در ابعاد دانش، آگاهی و مهارت، پژوهش در سلامت روانشناختی، دوره ششم، ش (3): 40 ـ 49.
رضایت، غلامحسین (1390)، طراحی الگوی شایستگی­های رؤسای دانشگاه­های دولتی ایران، پایان­نامه دکتری، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید بهشتی.
رضایت، غلامحسین و صادق­بیگی، منیژه (1397)، تدوین الگوی شایستگی­های دبیران دبیرستانهای دولتی ایران، فصلنامه نوآوریهای آموزشی، ش 65: 75 ـ 104.
رضایت، غلامحسین؛ یمنی دوزی سرخابی، محمد؛ کیامنش، علیرضا و نوه ابراهیم، عبد الرحیم (1390)، طراحی الگوی شایستگی های رؤسای دانشگاه های دولتی ایران ، فصلنامه آموزش عالی ایران، ش  4 (1): 47 ـ 84.
رضایت، غلامحسین؛ یمنی دوزی سرخابی، محمد؛ کیامنش، علیرضا و نوه­ابراهیم، عبدالرحیم (1390)، معماری الگوهای شایستگی: ارائه چهرچوب مفهومی، فصلنامه پژوهشهای مدیریت منابع انسانی، ش 3 (10): 49 ـ 82.
سلیمانیان، علی‌اکبر و نظری، علی‌محمد (1392)، فنون و فرایند مشاوره: رویکرد یکپارچه چندنظریه‌ای، تهران: نشر علم.
شفیع­آبادی، عبدالله (1387)، مقدمات راهنمایی و مشاوره: مفاهیم و کاربردها، تهران: رشد.
شفیع­آبادی، عبدالله (1394)، روشها و فنون مشاوره، چ پانزدهم، تهران: کتاب فکرنو.
شورای عالی انقلاب فرهنگی (1390)، مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی ایران، تهران: شورای عالی انقلاب فرهنگی.
طالبی، سعید (1393)، تحلیل عاملی تأییدی راهی به سوی دستیابی به روایی سازه، مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی، ش ۱۴ (۱۱): 1020 ـ ۱۰۲4.
عبدالله­پور، بیت­الله؛ بختیاری، حسن و بازرگانی، محمد (1393)، طراحی الگوی شایستگی­های حرفه­ای مدیران و فرماندهان مراکز آموزش عالی سپاه، رساله دکتری دانشگاه جامع امام حسین(ع).
عسکری متین، سجاد و کیانی، غلامرضا (۱۳۹۷)، الگوی معیار صلاحیت حرفه­ای معلمی در تراز جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه علمی ـ پژوهشی تعلیم و تربیت، ش ۳۴ (۲): 9 ـ 30.
علیزاده، ابراهیم؛ تقی­پور، ابراهیم و رحمانی فیروزجایی، رضوانه (1396)، ‌طراحی الگوی شایستگی­های مورد نیاز مشاوران مدارس، پایان­نامه کارشناسی ارشد رشته مشاوره مدرسه، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.   
فاطمی­نژاد، نجم­الدین و حکیم­زاده، رضوان (1390)، بررسـی تطبیقی برنامه­های ارتقای صلاحیتهای حرفه‌ای معلمان در ایران و ژاپن، تهران: پژوهشکده سیاستگذاری علم، فناوری و صنعت.
فیض، مهدی و بهادری­نژاد، مهدی (1389)، الگوی شایستگی حرفه­ای دانش­آموختگان دانشکده­های مهندسی نظام آموزش عالی ایران مورد پژوهی: دانش­آموختگان دانشگاه صنعتی شریف، فصلنامه آموزش مهندسی ایران، دوره: 12، ش 46.
کاویانی، حسین؛ نوری­زاده، مریم؛ پورناصح، مهرانگیز و قدس میرحیدری، سیمین (1381)، جایگاه مشاوران مدارس و موانع مشاوره، فصلنامه تازه­های علوم شناختی، س چهارم، ش 1: 67 ـ 82.
کریمی، یوسف (1388)، نگرش و تغییر نگرش، چ چهارم، تهران: نشر ارسباران.
کوری، جرالد (2013)، مورد پژوهی در مشاوره و روان درمانی، ترجمه شفیع آبادی، عبدالله و حسینی، بیتا، تهران: انتشارات جنگل.
کیانی، اردشیر؛ نوابی­نژاد، شکوه و احمدی، خدابخش (1387)، ویژگیهای شخصیتی و رعایت اخلاق حرفه­ای در مشاوران و روانشناسان، مجله اندیشه و رفتار، دوره دوم، ش 8: 79 ـ 90.
گلدنبرگ، ایرنه و گلدنبرگ، هربرت (2015)، نظریات خانواده و خانواده درمانی، ترجمه شاهی براهوتی، تهران: اتنشارات نشر روان.
ﻣﺤﻠﻮﺟﯽ­زاده ﻣﻬﺎﺑﺎدی، ﻣﺤﻤﺪﺣﺴﯿﻦ (1380)، ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎی ﺷﺎﯾﺴﺘﮕﯽ ﻣﻌﻠﻤﺎن از ﻧﻈﺮ ﻣﺪﯾﺮان و ﻣﻌﻠﻤﺎن دوره اﺑﺘﺪاﯾﯽ ﺷﻬﺮﺳﺘﺎن ﮐﺎﺷﺎن، پایان­نامه کارشناسی ارشد مدیریت آموزشی، دانشگاه آزاد اسلامی خوراسگان.
 محمدی، ج (1384)، مهارتهای مورد نیاز معلمان در عصر دانایی، مجموعه مقالات برگزیده همایش معلم در عصر دانایی، اصفهان: سازمان آموزش و پرورش، ص 149 ـ 166.
محمودی، امیرحسین (1387)، شایستگی­ها­ی حرفه­ای معلم اثربخش، فصلنامه علمی پژوهشی مدارس، س اول، ش 1: 86 ـ 88.
مطهری، محمدرضا (1379)، مشاوره و راهنمایی از دیدگاه اسلام، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی‌حوزه علمیه قم: 170 ـ 176.
نعیمی، ابراهیم (1386)، بررسی اصول و فنون مشاوره اسلامی از دیدگاه قرآن و روایات، رساله دکتری، دانشگاه علامه طباطبایی.
یمنی دوزی سرخابی، محمد؛ رضایت، غلامحسین و صادق­بیگی، منیژه (1395)، تدوین الگوی شایستگی‌های دبیران دبیرستانهای دولتی ایران، پایان­نامه کارشناسی ارشد رشته مدیریت و برنامه­ریزی آموزش عالی، تهران: دانشگاه شهید بهشتی. 
یوسلیانی، غلامعلی؛ دادجوی توکلی، عطیه و عبدالهی، بیژن (1393)، شناسایی و اعتبارسنجی شایستگی‌های حرفه­ای معلمان اثربخش، تهران: فصلنامة نوآوریهای آموزشی، ش 13 (49): 25 ـ 48.