بازاندیشی نقشهای جنسیتی زنانه و تعیین کننده‌های فرهنگی و اجتماعی مرتبط با آن (مورد مطالعه: زنان متأهل شهر شیراز)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جامعه‌شناسی دانشگاه کاشان

2 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی دانشگاه کاشان

3 استاد جامعه‌شناسی دانشگاه کاشان

4 استاد جامعه‌شناسی دانشگاه شیراز

چکیده

در چند دهه اخیر زنان با به چالش کشاندن نقشهای سنتی و بازتعریف نقشهای جنسیتی درپی یافتن هویتی فراتر از نقشهای مرتبط با خانه و خانواده هستند. باز‌اندیشی در نقش‌های جنسیتی بستگی به نگرش و عقیده در مورد آن دارد. هدف این مطالعه بررسی نگرش زنان به نقشهای جنسیتی و تبیین عوامل فرهنگی و اجتماعی مؤثر بر آن است که به شیوه کمی و و با روشهای توصیفی، همبستگی و علی در سال 139۸ ­ـ ۱۳۹۷ انجام شده است. در این بررسی با استفاده از ابزار پرسشنامه و براساس نمونه‌گیری طبقه‌ای متناسب، 600 نفر از زنان متأهل شهر شیراز بین مناطق یازده‌گانه این شهر انتخاب شدند و پس از جمع‌آوری داده‌ها اطلاعات با نرم­افزار SPSS با آماره‌‌‌‌‌‌‌‌‌های توصیفی (فراوانی، درصد و میانگین، انحراف معیار) و استنباطی (همبستگی پیرسون، آزمون t، تحلیل واریانس و رگرسیون چند متغیره) تحلیل شد. نتایج نشان داد ۵/۲۱ درصد از پاسخگویان در زمینه‌های اجتماعی، شغلی و خانوادگی نقشهای سنتی زنانه را مهمترین نقشهای زنان دانسته‌اند؛ ۱۳ درصد با باز‌اندیشی زیادی در این زمینه قائل به کمترین تفاوت در نقشهای زنانه و مردانه بوده و ۵/۶۵ درصد نگرشی میانه داشته‌اند. هم­چنین ارتباط معنا‌داری بین متغیر‌های سن، وضعیت اشتغال، تحصیلات، درآمد، پایگاه اقتصادی و اجتماعی، مدت زمان ازدواج، میزان استفاده از رسانه‌های ارتباط جمعی و شبکه‌های ارتباطی مجازی زنان و هم­چنین درآمد و پایگاه شغلی همسران آنها با بازاندیشی آنان در نقشهای جنسیتی وجود داشت. نتایج رگرسیون چند متغیره همزمان نیز حاکی بود که تحصیلات، پایگاه اقتصادی و اجتماعی، استفاده از اینستا‌گرام، تلویزیون و وضعیت شغلی همسران از مهمترین تبیین‌گر‌های بازاندیشی زنان در نقشهای جنسیتی است.

کلیدواژه‌ها


اینگلهارت، رونالد؛ پیپا، نوریس (1378). مقدس و عرفی: دین و سیاست در جهان. ترجمه مریم وتر. تهران: انتشارات کویر.

آزادارمکی، تقی (۱۳۸۶). جامعه­شناسی خانواده ایرانی. تهران: انتشارات سمت.

آزادارمکی، تقی (۱۳۹۵). تغییرات، چالشها و آینده خانواده ایرانی. انتشارات تیسا.

برگر، پیتر؛ برگر، بریجیت؛ هانسفرید، کلنر (1394). ذهن بی‌خانمان، نوسازی و آگاهی. ترجمه محمد ساوجی. چ سوم. تهران: نشر نی.

بستان، حسین (1388). نقشهای جنسیتی از دیدگاه اسلام با نگاهی به علوم اجتماعی، مجموعه مقالات هویت و نقشهای جنسیتی. تهران: مرکز امور زنان و خانواده نهاد ریأست جمهوری.

توسلی، غلامعباس (1380). نظریه‌هایجامعه‌شناسی. تهران: انتشارات سمت. چ هشتم.

جلایی‌پور، حمید‌رضا؛ محمدی، جلال (1391). نظریه‌های متأخر جامعه‌شناسی. تهران: چ سوم. نشر نی.

خرم‌پور، یاسین (۱۳۹۴). مطالعه بازاندیشی اجتماعی در میان جوانان شهر یزد. جامعه‌شناسی کاربردی. ش ۵۹: ۲۳ ـ ۳۸.

زیبایی­نژاد، محمدرضا (1388). تفاوتها، هویت و نقشهای جنسیتی، مجموعه مقالات هویت و نقشهای جنسیتی.  تهران: مرکز امور زنان و خانواده نهاد ریأست جمهوری.

ساروخانی، باقر؛ رفعت­جاه، مریم (1383). عوامل جامعه‌شناختی مؤثر بر باز‌تعریف هویت اجتماعی زنان، پژوهش زنان. دوره 2. ش 1: 71 ـ 91.

سیدمن، استیون (1390). کشاکش آرا در جامعه‌شناسی. ترجمه هادی جلیلی. چ سوم. تهران: نشر نی.

شفایی­مقدم، الهام (1390). بررسی عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر نگرش به طرحواره جنسیتی نقش زنان منطقه کاشان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه کاشان، گروه جامعه‌شناسی.

عبدالهیان، حمید (1383). نسلها و نگرشهای جنسیتی: سنجش آگاهی از تعارض در نگرشهای جنسیتی، پژوهش زنان. دوره 2. ش 3: 57 ـ 84.

علیجانی، محبوبه (1394). شکاف نسلی و باز‌اندیشی در نقشهای جنسیتی زنانه (مطالعه­ای در شهر رشت). پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد دانشگاه گیلان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.

کاستلز، امانوئل (1382). عصر اطلاعات، اقتصاد، جامعه و فرهنگ، ترجمه حسین چاوشیان. چ سوم. ج 2.  انتشارات علمی و فرهنگی.

کلاوشکی، فرزانه (1388). باز‌تعریف هویت اجتماعی زنان با تأکید بر نقشهای جدید آنها. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه علامه طباطبایی.

کوزر، لوئیس؛ روزنبرگ، برنارد (1385). نظریه‌هایبنیادیجامعه‌شناختی. ترجمه فرهنگ ارشاد. تهران: نی. چ سوم: 271.

گیدنز، انتونی (1380). پیامد‌های مدرنیت. ترجمه ثلاثی محسن. تهران: نشر نی.

گیدنز، انتونی (1382). فراسوی چپ و راست. ترجمه ثلاثی محسن. تهران: نشر نی.

گیدنز، آنتونی (1385). جامعه‌شناسی. ترجمه منوچهر صبوری. تهران: نشر نی.

گیدنز، آنتونی (1393). تجددوتشخص. ترجمه ناصر موفقیان. تهران: نشر نی.

لازار، ژودیت (۱۳۸۰). افکار عمومی. ترجمه کتبی. مرتضی. تهران: نشر نی.

نبوی، سیدعبدالحسین؛ احمدی، لیلا (1386). بررسی تأثیر عوامل اجتماعی در نابرابری جنسیتی نمادی در خانواده (نابرابری در قدرت تصمیم‌گیری). مجله جامعه‌شناسی ایران. دوره 8. ش 2: 59 ـ 82. 

نیازی، محسن (1381). تبیین موانع مشارکت اجتماعی در شهر کاشان. پایان‌نامه دکتری. دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان.