بررسی رابطه گفتگو‏محوری در خانواده با خودگردانی فرزندان و تبیین تربیتی آن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه اصفهان

2 دانشیار گروه علوم تربیتی دانشگاه اصفهان

3 استادیار گروه علوم تربیتی دانشگاه اصفهان

چکیده

هدف مقاله، نخست، بررسی رابطه الگوی ارتباطی گفتگو‏محور در خانواده با خودگردانی فرزندان و سپس تبیین تربیتی آن بود. جامعه آماری این پژوهش، تمام دانش‏آموزان مقطع متوسطه دوم شهر اصفهان (162937 نفر) در سال تحصیلی94 ـ 95 درنظر گرفته، و با استفاده از روش نمونه‏گیری خوشه‌ای و فرمول کوکران، حجم نمونه 384 نفر تعیین شد. ابزارهای اندازه‏گیری شامل دو پرسشنامه ارتباط مبتنی بر گفتگوی والدین و خودگردانی فردی بود که روایی آنها‏‏ به­صورت محتوایی و سازه تأیید، و پایایی پرسشنامه‏ها با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ (پرسشنامه اول 91/0 و پرسشنامه دوم 75/0) محاسبه، و سپس داده‌ها با استفاده از نرم­افزارSPSS  نسخه 21 تحلیل شد. یافته‏های بخش اول این پژوهش نشان داد که بین الگوی ارتباط گفتگو‏محور والدین با خودگردانی فرزندان رابطه معناداری هست. هم­چنین بین سه بعد اول الگوی ارتباطی گفتگو‏محور در خانواده (میزان برقراری ارتباط با فرزندان، درک حضور فرزندان، مدیریت گفتگوی خانوادگی) با خودگردانی فرزندان رابطه معناداری وجود دارد. در بخش تبیین تربیتی و با بهره‏گیری از روش تحلیلی­ ـ ­استنتاجی، پس از مروری اجمالی بر نظریه یادگیری شناختی، چنین نتیجه‏گیری شد که گفتگو‏ در خانواده به­عنوان نوعی محرک شناختی قوی و اثرگذار، فرزندان را دائماً به تفکر و اعلام موضع مجبور، و توانایی استدلال را در آنها تقویت خواهد کرد. از سوی دیگر، پذیرش فرزندان از سوی والدین و شرکت دادن آنها در مباحث خانوادگی، باعث ایجاد اعتماد فرزندان به توان فکری و استدلالی خود می­شود و نهایتاً خودگردانی فردی را در آنها تقویت می‏کند.

کلیدواژه‌ها


بوبر، م. (1380). من و تو. ترجمه ابوتراب سهراب و الهام عطاردی. تهران: نشر فرزان نور.

پاک­سرشت، م.ج.؛ حیدری، م.ح.؛ صفایی­مقدم، م.؛ مهرعلی­زاده، ‌ی.ا. (1388). خودگردانی عقلانی. الگوی پذیرفته شده‌ خودگردانی فردی. مجله علوم تربیتی. ش (16)2: 3 ـ 20.

پیاژه، ژ. (1379). قضاوتهای اخلاقی کودکان. ترجمه محمدعلی امیری. تهران: نشر نی.

حافظ­نیا، م. (1387). مقدمه‌ای بر روش تحقیق در علوم انسانی. تهران: سمت.

حیدری، م.ح. (1387). خودگردانی فردی به مثابه هدفی تربیتی. پایان­نامه دکتری تاریخ و فلسفه آموزش­و­پرورش.

رشید، خ.؛ حسینی­اصل­نظرلو، م.؛ یعقوبی، ا.؛ کردنوقابی، ر. (1396). شناسایی مؤلفه­های اساسی تربیت کودک براساس. دیدگاه والدین ایرانی. فصلنامه خانواده پژوهی. ش (13)50: 36 ـ 215.

سیف، ع.ا. (1390). روانشناسی پرورشی نوین. تهران: دوران.

فولادچنگ، م؛ لطیفیان، م.ر. (1381). بررسی تأثیر علمی خودگردانی والدین در خودگردانی تحصیلی دانش­آموزان و پیشرفت درسی آنان. مجله روانشناسی و علوم تربیتی. ش (65).

قائمی، ع. (1396). خانواده و تربیت کودک. قم: دارالتبلیغ اسلامی.

کاردان، ع.م.؛ اعرافی، ع.؛ پاک­سرشت، م.ج. (1393). فلسفه تعلیم و تربیت. ج 1. قم: سمت.

گال، م.؛ بورگ، و.؛ گال، ج. (1386). روشهای تحقیق کمی ‌و کیفی در علوم تربیتی و روانشناسی. ج 1. ترجمه احمدرضا نصر و دیگران. تهران: سمت.

نیستانی، م.ر. (1392). اصول و مبانی گفتگو: روش شناخت و آموزش. اصفهان: انتشارات آموخته.

نیستانی، م.ر.؛ نصرتی­هشی، ک.؛ متقی، ز.؛ طیبی، ف. (1394). بررسی ارتباط بین سیرت استادان با آموزش مبتنی بر گفتگو. مجله پژوهشهای آموزش و یادگیری. ش (22) 7: 1 ـ 30.

ویگوتسکی، ل. (1369). ذهن و اجتماع. ترجمه رؤیا منجم. تهران: مؤسسه مطبوعات علمی.