نقش انعطاف پذیری خانواده و تمایزیافتگی مادران در خودکارآمدی نوجوانان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد مشاوره، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

2 استادیار گروه مشاوره، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

3 استاد گروه مشاوره، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

چکیده

این پژوهش با هدف بررسی نقش انعطاف­پذیری خانواده و تمایزیافتگی مادران در پیش­بینی خودکارآمدی نوجوانان انجام شد. پژوهش، توصیفی و از نوع  همبستگی بود. جامعه آماری شامل دانش­آموزان دبیرستانهای شهر تهران بود که از میان آنها 255 دانش­آموز به شیوه نمونه­گیری چند مرحله­ای انتخاب شدند و به همراه مادرانشان در این پژوهش شرکت کردند. دانش­آموزان به پرسشنامه انعطاف­پذیری خانواده (شاکری، 1382) و خودکارآمدی (شرر و همکاران، 1986) پاسخ دادند و مادران پرسشنامه برگه کوتاه تمایزیافتگی (دریک، 2011) را تکمیل کردند. داده­ها با استفاده از ماتریس همبستگی و رگرسیون گام­به­گام با نرم­افزار spss 22 مورد تحلیل قرار گرفت. ماتریس همبستگی پیرسون نشان داد انعطاف­پذیری خانواده با خودکارآمدی فرزندان رابطه مثبت و معنادار دارد (r=0.48, p<0.01). نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد انعطاف­پذیری به­طور مستقیم و مؤلفه گسلش عاطفی مادر به‌طور معکوس قادر به پیش­بینی 29/0 از تغییرات خودکارآمدی دختران هستند. انعطاف­پذیری خانواده و تمایزیافتگی مادر و مؤلّفه­های آن در پیش­بینی خودکارآمدی پسران نقش نداشتند. بنابراین نتایج، خانواده در شکل­گیری خودکارآمدی نوجوانان بویژه دختران نقش مهمی ایفا می­کند.

کلیدواژه‌ها


ابوالقاسمی، عباس؛ جوانمیری، لیلا (1391). نقش مطلوبیت اجتماعی، سلامت روانی و خودکارآمدی در پیشرفت تحصیلی دانش­آموزان دختر. مجله روانشناسی مدرسه. ش 2: 6 ـ 20.
ابوالمعالی­الحسینی، خدیجه؛ محمدی­تبار کاسگری، فاطمه (1395). بررسی نقش ویژگیهای شخصیتی و بهزیستی روانشناختی مادران در اضطراب و افسردگی دختران دوره ابتدایی. مجله زنان و خانواده. ش 37: 113 ـ 132.
اژه­ای، جواد؛ غلامعلی­لواسانی، مسعود؛ مال­احمدی، احسان؛ خضری­آذر، هیمن (1390). الگوی علی روابط بین سبکهای فرزندپروری ادراک شده، اهداف پیشرفت، خودکارآمدی و موفقیت تحصیلی. مجله روانشناسی. ش 15: 284 ـ 301.
اصل­دهقان، فاطمه؛ رضاییان، حمید؛ حسینیان، سیمین (1395). پیش­بینی تمایزیافتگی و سبک دلبستگی دانش‌آموزان دبیرستانی بر اساس انعطاف­پذیری خانواده، تمایزیافتگی و سبک دلبستگی والدین. فصلنامه خانواده و پژوهش. ش 45: 109 ـ 130.
اکبری­زردخانه، سعید؛ زندی، سعید (1395). پیش­بینی پذیرش اعتیاد دانشجویان بر اساس احساسات خودکارامدی و حمایت اجتماعی آنان.  مجله دانش و پژوهش در روانشناسی کاربردی. ش 64: 36 ـ 44.
بابای­خاکیان، زینب؛ زکی­یی، علی؛ نقشینه، طیبه (1394). رابطه تمایزیافتگی خود در مادران و همبستگی خانوادگی با اختلالات رفتاری کودکان. مجلهپزشکیارومیه. ش 26: 343 ـ 334.
برومند، اکرم (1391). درد مزمن، خودکارآمدی درد و افکار خودکشی: نقش تعدیل­کننده خودکارآمدی درد بر رابطه بین افسردگی و افکار خودکشی در بیماران مبتلا به درد مزمن. مجله اصول بهداشت روانی. ش 54: 152 ـ 163.
بهزادی، بهناز؛ سروقد، سیروس (1391). بررسی رابطه انعطاف­پذیری خانواده و سبکهای هویت با نقش واسطه‌گری گرایش به تفکر انتقادی در دختران نوجوان. مجله زنومطالعاتخانواده. ش 4: 63 ـ 80.
بهزادی، بهناز؛ سروقد، سیروس (1394). بررسی رابطه انعطاف­پذیری خانواده و سبکهای هویت با نقش واسطه‌گری حالت فراشناختی در دختران نوجوان. مجله پژوهشهای نوین روانشناختی. ش 38: 49 ـ 74.
پریشانی، نیره؛ عبدی­زرین، سهراب (1395). نقش خودکارآمدی، هوش هیجانی و سبکهای فرزندپروری والدین در پیش­بینی انگیزش پیشرفت تحصیلی دختران دبیرستانی. مجله دانش و پژوهش در روانشناسی کاربردی. ش 17: 70 ـ 79.
حاجی­آبادی، مهدی؛ نیوشا، بهشته (1395). رابطه مؤلّفه­های درون مدرسه­ای و خودکارآمدی اجتماعی با اضطراب تحصیلی دانش­آموزان سال سوم دبیرستان. مجله روانشناسی مدرسه. ش 5: 56 ـ 77.
حسنی، محمد؛ شهودی، مریم؛ میرقاسمی، سیدجمال (1395). بررسی رابطه بین هوش اخلاقی و خودکارآمدی با بهزیستی روانشناختی در میان فرزندان شهید، جانباز و ایثارگر دانشگاه ارومیه. فصلنامه اخلاق زیستی. ش 6: 155 ـ 180.
حسینی، مریم؛ عرب­مقدم، نرگس؛ سروش، مریم (1390). مطالعه نیازهای جوانان و نوجوانان و رابطه آن با انسجام و انعطاف­پذیری خانواده (مطالعه موردی: جوانان و نوجوانان شهر شیراز). فصلنامهخانواده. ش 1: 71 ـ 89.
خوشنویسان، زهرا؛ افروز، غلامعلی (1390). رابطه خودکارآمدی با افسردگی، اضطراب و استرس. مجله اندیشه و رفتار. ش20: 73 ـ 80.
دلاور، علی (1390). روش تحقیق در روانشناسی و علوم تربیتی. تهران: ویرایش.
زارع، مریم؛ سامانی، سیامک (1387). بررسی نقش انعطاف­پذیری و انسجام خانواده در هدف­گرایی فرزندان. مجلهخانوادهپژوهی. ش 4: 17 ـ 36.
زربخش­بحری، محمدرضا؛ حجت­شمامی، کوروش (1395). رابطه انسجام و انعطاف­پذیری خانواده با خود متمایزسازی در دانش­آموزان دوره متوسطه شهر تهران. فصلنامه مددکاری اجتماعی. ش 5: 28 ـ 36.
شولت ، دوان؛ شولتز، سیدنی­الن (1390). نظریه­های شخصیت. ویراست هشتم. ترجمه یحیی سیدمحمدی. تهران: ویرایش.
صدری­دمیرچی، اسماعیل؛ فیاضی، مینا؛ محمدی، نسیم (1395). بررسی رابطه خودکارآمدی و حمایت اجتماعی ادراک شده با آمادگی به اعتیاد در سربازان خدمت وظیفه. مجله طب نظامی. دوره 18. ش 4: 316 ـ 324.
صفاری، محسن؛ سنایی­نسب، هرمز؛ رشیدی­جهان، حجت؛ پورتقی، غلامحسین؛ پاکپورحاجی­آقا، امیر (1393). شادکامی، خودکارآمدی و پیشرفت تحصیلی در دانشجویان. مجله توسعه آموزش در علوم پزشکی. ش 7: 22 ـ 29.
طهماسیان­کارینه، اناری­آسیه (1388). رابطه بین ابعاد خودکارآمدی و افسردگی در نوجوانان. مجله روانشناسی کاربردی. ش9: 84 ـ 94.
غفاری، مظفر؛ مهینی، شهرام (1393). بررسی رابطه رضامندی از روابط  و تمایزیافتگی با عملکرد خانواده در دانشجویان متأهل. فصلنامه شخصیت و تفاوتهای فردی. ش 3: 39 ـ 57.
فخاری، نرگس؛ لطیفیان، مرتضی؛ اعتماد، جلیل (1393). بررسی ویژگیهای روان‌سنجی فرم کوتاه پرسشنامه تمایزیافتگی خود در دانشجویان ایرانی.فصلنامهاندازه­گیریتربیتی. ش 15: 35 ـ 57.
فیست، جس؛ فیست، گریگوری؛ رابرتس، تامی­آن (1394). نظریه­های شخصیت. ویراست هشتم. ترجمه یحیی سیدمحمدی. تهران: روان.
کریمی، مونا؛ نادری، فرح (1394، خرداد). مقایسهانعطاف­پذیریوانسجامخانواده،بینزنانخانواده­هایشاهدوعادیشهراهواز. اولین کنفرانس بین­المللی پژوهشهای نوین در علوم انسانی. تهران.
ﮐﯿﺎﯾﯽ، ﻣﺤﻤﺪزﮐﺮﯾﺎ؛ ﻓﺮدوﺳﯽ، ﻣﺴﻌﻮد؛ ﻣﺮادی، رضا؛ ﭼﻠﻮﻧﮕﺮ، ﮐﯿﻮﻣﺮث؛ اﺣﻤﺪزاده، ﻣﻬﺪﯾﻪ­اﻟﺴﺎدات؛ ﺑﻬﻤﻦ­زﯾﺎری، ﻧﺠﻤﻪ (1395). راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ ﺧﻮدﮐﺎراﻣﺪی و ﮐﯿﻔﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ در زﻧﺎن ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻪ ﺳﺮﻃﺎن ﺳﯿﻨﻪ ﺗﺤﺖ ﺷﯿﻤﯽدرﻣﺎﻧﯽ. ﻣﺠﻠﻪ داﻧﺸﮕﺎه ﻋﻠﻮم ﭘﺰﺷﮑﯽ ﻗﺰوﯾﻦ. ش20: 58 ـ 65.
محسنی، هاجر (1393). بررسی رابطه بین خود متمایزسازی مادران با تعارض والد فرزندی و مسئولیت­پذیری دانش­آموزان دختر دوره راهنمایی. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی.
محمدی­برمی، حلیمه؛ کشاورزافشار، حسین (1395). نقش عملکرد خانواده و تمایزیافتگی مادر در پیش­بینی اضطراب دختران نوجوان. فصلنامه پژوهشنامه زنان. ش 7: 101 ـ 131.
مؤمنی، خدامراد؛ علیخانی، مصطفی (1392). رابطه عملکرد خانواده، تمایزیافتگی خود و تاب­آوری با استرس، اضطراب و افسردگی در زنان متأهل شهر کرمانشاه. فصلنامهمشاورهورواندرمانیخانواده. ش 3: 297 ـ 320.
نقی­پور قزلجه، میترا؛ فتحی، راضی (1392). بررسی رابطه بین انعطاف­پذیری خانواده و دینداری و سلامت روان در بین نوجوانان خانه­گریز و عادی. فصلنامهفرهنگیتربیتیزنانوخانواده. ش 8: 95 ـ 109.
نیکولز، مایکل (1393). خانوادهدرمانی. ویراست نهم. ترجمه محسن دهقانی و همکاران. تهران: انتشارات رشد.