ارائه الگوی ارتباط زناشویی کارآمد با رویکرد مبتنی بر نظریه داده بنیاد

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای مشاوره، دانشگاه خوارزمی تهران

2 دانشیار گروه مشاوره دانشگاه خوارزمی تهران

3 استاد دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران

4 استادیار گروه مشاوره دانشگاه خوارزمی تهران

5 دانشیار گروه روانشناسی بالینی دانشگاه خوارزمی تهران

چکیده

یکی از مهمترین ارکان ازدواج موفق، توانایی زوجها برای برقراری ارتباط کارآمد با یکدیگر است. بر این اساس، هدف این پژوهش، شناسایی الگوی ارتباط زناشویی کارآمد بود. این مطالعه با شیوه کیفی و با استفاده از روش نظریه داده بنیاد انجام شد. 15 زن و مرد با استفاده از نمونه­گیری داوطلبانه و مصاحبه­ نیمه ساختاریافته و بر اساس ملاکهای ورود به پژوهش تا حد اشباع مورد بررسی قرار گرفتند. بر اساس نتایج، الگوی ارتباط زناشویی کارآمد تعیین شد. در این الگو، سازگاری زناشویی به عنوان مقوله­ مرکزی انتخاب شد. شرایط علّی عبارت بود از سبک دلبستگی ایمن، تمایزیافتگی، بلوغ عاطفی و بلوغ فکری و شناختی. آموزه­های خانواده­ مبدأ و دینداری به عنوان شرایط زمینه­ای و حمایت اجتماعی به عنوان عامل مداخله­گر انتخاب شد. راهبردهای مورد استفاده­ زوجها برای برقراری ارتباط کارآمد با همسرشان عبارت بود از تشویق و تعامل مثبت. در نهایت، والدگری کارآمد و کیفیت زندگی زناشویی به عنوان پیامدهای این الگو معرفی شد. از نظر پیشگیری و درمان، درک ویژگیهای کارآمدی رابطه می­تواند در ارائه­ اطلاعات لازم برای آموزش ارتباط کارآمد به زوجها و نیز در ارائه­ مداخلات مناسب برای همسرانی مؤثر واقع شود که دچار ناکارآمدی ارتباط زناشویی هستند.

کلیدواژه‌ها


آقابابایی، ناصر؛ فراهانی، حجت­اله (1390). نقش رگه قدردانی در پیش­بینی بهزیستی روانشناختی و فاعلی. روانشناسی تحولی. 8(29)، 84  ـ 75.

استراوس، آنسلم؛ کربین، جولیت (1391). مبانی پژوهش کیفی: فنون و مراحل تولید نظریه زمینه­ای. ترجمه ابراهیم افشار. تهران: نشر نی.

افروز، غلامعلی (1393). مبانی روانشناختی خانواده و رابطه زن و شوهر با تأکید بر حقوق عاطفی متقابل. تهران: انتشارات انجمن اولیا و مربیان.

بخشوده، اسماء؛ بهرامی­احسان، هادی؛ رضازاده، محمدرضا (1392). نقش انتظارات زناشویی و ارتباط‌های سالم (مناسبات زوجی دین محور) در پیش­بینی کیفیت زندگی. علوم روانشناختی. 13(49).

بهرامی­احسان، هادی؛ رضازاده، محمدرضا؛ اسداله­تویسرکانی، مریم؛ زهرایی، شقایق (1391). تأثیر سبکهای والدگری ادراک شده و رضایتمندی زناشویی در تبیین رواندرستی فاعلی فرزندان. علوم روانشناختی. 45.

پاشا، غلامرضا؛ صفرزاده، سحر؛ مشاک، رویا (1386). مقایسه سلامت عمومی و حمایت اجتماعی بین سالمندان ساکن خانه سالمندان و سالمندان ساکن در خانواده. خانواده پژوهی. ش 3(9): 517 ـ 503.

تیموری­آسفیچی، علی؛ غلامعلی­لواسانی، مسعود؛ بخشایش، علیرضا (1391). پیش­بینی رضایت زناشویی بر اساس سبکهای دلبستگی و خودمتمایزسازی. خانواده پژوهی. 32(8): 463 ـ 441.

ثنایی­ذاکر، باقر (1378). نقش خانواده اصلی در ازدواج فرزندان. تازه­ها و پژوهشهای مشاوره. ش 1(2): 46 ـ 21.

جلالی، هراله؛ عادلیان­راسی، حمیده (1394). حمایت اجتماعی و سازگاری زناشویی در زنان متقاضی طلاق. مددکاری اجتماعی. ش 4(4): 50 ـ 16.

خدادادی­سنگده، جواد (1394). شناسایی و سنجش شاخصهای سلامت خانواده و ارائه الگوی خانواده سالم مبتنی بر بافت فرهنگی ـ اجتماعی. پایان­نامه دکتری. دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه خوارزمی.

خدایاری­فرد، محمد؛ شهابی، روح­اله؛ اکبری­زردخانه، سعید (1386). رابطه نگرش دینی با رضایت­مندی زناشویی در دانشجویان متأهل. خانواده پژوهی. ش 3(1): 620 ـ 611.

خطیبی، اعظم (1394). بررسی تأثیر هر یک از مؤلّفه­های سازگاری بر انسجام خانواده اقوام شهر همدان با رویکرد جامعه شناختی. جامعه­شناسی ایران. ش 16(2): 169 ـ 135.

خجسته­مهر، رضا؛ محمدی، رزگار (1395). تجربه خوشبختی در ازدواجهای پایدار: یک مطالعه کیفی. روانشناسی خانواده. ش 3(2): 70 ـ 59.

دانایی­فرد، حسن؛ امامی، سیدمجتبی (1386). راهبردهای پژوهش کیفی: تأملی بر نظریه­پردازی داده بنیاد. اندیشه مدیریت. ش 1(2): 97 ـ 69.

دم­ریحانی، نفیسه؛ بهزادی­پور، ساره؛ طهماسبی، صدیقه (1396). ارتباط حمایت اجتماعی ادراک شده با بهزیستی روانشناختی و سازگاری زناشویی در زنان مبتلا به سرطان پستان پس از ماستکتومی. نشریه جراحی ایران. ش 25(1): 67 ـ 61.

دیباچی­فروشانی، فاطمه­سادات؛ امامی­پور، سوزان؛ محمودی، غلامرضا (1388). رابطه سبکهای دلبستگی و راهبردهای مدیریت تعارض با رضایت زناشویی. اندیشه و رفتار. ش 3(11): 101 ـ 87.

رئیس­الساداتی، فاطمه؛ نظربلند، ندا؛ خوش­کنش، ابوالقاسم (1395). بررسی رابطه طرحواره­های ناسازگار اولیه و تمایزیافتگی با میزان سازگاری زناشویی. مطالعات ناتوانی. ش 6(12): 36 ـ 28.

سیوندیان، مولود؛ بشارت، محمدعلی؛ حبیبی، مجتبی؛ مقدم­زاده، علی (1394). نقش تعدیل­کننده استحکام من در رابطه بین سبکهای دلبستگی و سطوح سازگاری زوجین. سلامت اجتماعی. ش 3(1): 53 ـ 41.

شکرکن، حسین؛ خجسته­مهر، رضا؛ عطاری، یوسفعلی؛ حقیقی، جمال؛ شهنی­ییلاق، منیجه (1385). بررسی ویژگیهای شخصیتی، مهارتهای اجتماعی، سبکهای دلبستگی و ویژگیهای جمعیت شناختی به عنوان پیش‌بینی­های موفقیت و شکست رابطه زناشویی در زوجهای متقاضی طلاق و عادی در اهواز. مجله علوم تربیتی و روانشناسی. ش 3(1): 30 ـ 1. 

صاحبدل، حسین (1394). شناسایی و سنجش شاخصهای ازدواج موفق. پایان­نامه دکتری. دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی. دانشگاه خوارزمی.

صادقی، مسعود؛ فاتحی­زاده، مریم؛ احمدی، سیداحمد؛ بهرامی، فاطمه؛ اعتمادی، عذرا (1394). تدوین الگوی خانواده سالم بر اساس دیدگاه­های متخصصان (یک پژوهش کیفی). مشاوره و روان درمانی خانواده. ش 5(16): 170 ـ 142.

صداقت­خواه، عاطفه؛ بهزادی­پور، ساره (1396). پیش­بینی کیفیت روابط زناشویی بر اساس باورهای ارتباطی، ذهن آگاهی و انعطاف­پذیری روانشناختی. زن و جامعه. ش 8(2): 77 ـ 57.

صفارپور، آزاده (1385). بررسی و مقایسه رابطه بلوغ عاطفی و سازگاری زناشویی کارکنان مرد متأهل دارای استنباط سالم و ناسالم از خانواده­های خود در شرکت خطوط لوله نفت منطقه تهران. پایان­نامه کارشناسی ارشد. دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی. دانشگاه شیراز.

عارفی، مختار؛ محسن­زاده، فرشاد (1391). پیش­بینی رضایت زناشویی بر اساس ارتباط و صمیمیت جنسی. مشاوره و روان درمانی خانواده. ویژه­نامه خانواده و طلاق. ش 2(1): 52 ـ 41.

علی­اکبری دهکردی، مهناز (1391). رابطه بین هوش هیجانی و رضایت زناشویی در زوجین. علوم رفتاری. ش 6(2): 169 ـ 161.

کاظمیان­مقدم، کبری؛ مهرابی­زاده­هنرمند، مهناز؛ کیامنش، علیرضا؛ حسینیان، سیمین (1395). نقش تمایزیافتگی، معناداری زندگی و بخشودگی در پیش­بینی رضایت زناشویی. روانشناسی خانواده. ش 3(2): 82 ـ 71.

فاطمی­نیک، طیبه؛ سودانی، منصور؛ مهرابی­زاده­هنرمند، مهناز (1395). اثربخشی آموزش گروهی آموزه­های دینی بر کیفیت زندگی و مؤلّفه­های آن در زوجها. مشاوره کاربردی. ش 6(2): 88 ـ 73.

فتحی، الهام؛ اسمعیلی، معصومه؛ فرحبخش، کیومرث؛ دانش­پور، منیژه (1394). حیطه­های تعارض و راهبردهای حل آن در زوجین رضایتمند. فرهنگ مشاوره و روان درمانی. ش 6(24): 54 ـ 29.

قوتی­سفیدسنگی، علی؛ شهابی، محمود؛ حسن­زاده­چوکانلو، حسین (1395). تحلیل جامعه شناختی عوامل مؤثر بر رضایت در ازدواجهای دانشجویی. مطالعات جامعه شناختی جوانان. ش 6(21): 156 ـ 135.

قیصری، سهیلا؛ امان­الهی، عباس؛ خواجه، امراله (1395). بررسی رابطه بین بلوغ عاطفی و بلوغ اجتماعی با سازگاری زناشویی در دانشجویان زن متأهل دانشگاه­های بندرعباس. سومین کنفرانس بین­المللی روانشناسی، علوم­تربیتی و سبک زندگی.

https://www.civilica.com/Paper-ICPE03-ICPE03_256.html

محمدی، شهناز؛ باباپور، تینا؛ علی­پور، فرشید (1392). نقش پیش­بین سبکهای هویت و پنج عامل شخصیت در تعارضات زناشویی زوجین 20 تا 40 ساله. پژوهشهای مشاوره. ش 13(49): 145 ـ 127.

مطلب، زهرا؛ حمیدی­پور، رحیم (1396). رابطه سبکهای دلبستگی و راهبردهای مقابله با استرس با سازگاری زناشویی. اصول بهداشت روانی. ش 19(3): 125 ـ 116.

مقصودی، سوده؛ موسوی­نسب، سیدمحمدحسین؛ بازمانده، طاهره (1393). بررسی رابطه حمایت اجتماعی و عشق ورزی با سازگاری زناشویی در زنان شاغل ادارات دولتی شهر کرمان. اولین کنفرانس ملی تحقیق و توسعه در هزاره سوم.  https://www.civilica.com/Paper-RDTM01-RDTM01_210.html

موحدی، معصومه؛ موحدی، یزدان؛ کریمی­نژاد، کلثوم (1393). بررسی رابطه رضایت زناشویی، صمیمیت و کیفیت روابط زناشویی در متأهلین باگذشت. مشاوره و رواندرمانی خانواده. ش 4(4): 652 ـ 633.

مهین­ترابی، سمیه؛ مظاهری، محمدعلی؛ صاحبی، علی؛ موسوی، ولی­الله (1390). تأثیر آموزشهای شناختی ـ رفتاری بر تعدیل انتظارات غیرمنطقی. بلوغ عاطفی و نارضایتی زناشویی در زنان. نشریه بین­المللی علوم رفتاری. ش 5(2): 139 ـ 127.

نجفی، حسین (1389). بررسی رابطه جهت­گیری دینی با رضایت زناشویی و صمیمیت زناشویی معلمان دبیرستان. پایان­نامه کارشناسی ارشد مشاوره خانواده. دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی. دانشگاه تهران.

نظری، علی­محمد؛ طاهری­راد، محسن؛ اسدی، مسعود (1392). تأثیر برنامه غنی­سازی ارتباط بر سازگاری زناشویی زوجها. مشاوره و روان درمانی خانواده. ش 4: 542 ـ 527.

نظری، علی­محمد؛ نوابی­نژاد، شکوه (1384). بررسی تأثیر برنامه بهبود بخشی ارتباط بر رضایت زناشویی زوجین هر دو شاغل. تازه­ها و پژوهشهای مشاوره. ش 4(13): 59 ـ 35.

نوابی­نژاد، شکوه؛ دوکانه­ای­فرد، فریده؛ آقاجانی، فرنوش (1388). بررسی رابطه سبک دلبستگی و شادکامی با رضایت زناشویی متأهلین شاغل در بیمارستان خاتم­الانبیاء شهر تهران. زن و مطالعات خانواده. ش 2(6): 149 ـ 121.

Adamczyk, K., & Bookwala, J. (2013). Adult attachment and single vs. partnered relationship status in Polish University students. Psihologijske teme, 22(3), 481-500

Agbana, E. O., & Odewumi, S. O. (2001). Married people and stability at home. Nigeria Journal of Gender Development, 2(2), 149-153.

Alstine, G. T. (2002). A review of research about an essential aspects of emotionally focused couple therapy: attachment theory. Journal of Pastoral Counseling. 37. 101-118.

Anderson, M., Trudel, S., Bounader, L., Boyer, A., & Villeneuve, F. (2008). Effects of a marital and sexual enhancement intervention for retired couples: The marital life and aging well program. Journal of Sexologist, 17, 265- 276.

Anghel, T. C. (2016). Emotional intelligence and marital satisfaction. Journal of Experimental Psychotherapy, 19(3), 14-19

Bowen M. (1978). Family therapy in clinical practice. New York: Jason Aaronson.

Campbell, T. L, (2003).The effectiveness of family interventions for physical disorders. Journal of Marital and Family, 29 (2), 263-281.

Cheng, C. C. (2010). A study of inter-cultural marital conflict and satisfaction in Taiwan. International journal of intercultural relations, 34(4), 354-362.

Collins, N. L., & Read, S. J. (1990). Adult attachment, working models, relationship quality in dating couples. Journal of Personality and Social Psychology, 58(4), 644–663.

Collins, N. L., Feeney, B. C. (2000). A safe haven: an Attachment theory perspective on support seeking and caregiving in intimate relationships. Journal of personality and social psychology. 78(6), 1053-1073.

Creasey, G. (2002). Associations between working models of attachment and conflict styles to marital romantic couples. Journal of Counseling & Psychology, 49(3), 365-375.

Crowley, A. K. (2006). The relationship of adult attachment style and interactive conflict style to marital satisfaction. A thesis for the degree of Doctor of Philosophy, Texas A & M University.

Dewitte, A., Houwer, J. D. (2008). Adult attachment and attention to positive and negative emotional face expressions. Journal of Research in Personality, 42(2), 498-505.

Eboni, B., & Deborah, H. (2010). Improving couples’ communication. Gainesville: University of Florida.

Esere, M. O. (2002). Approaches to marital therapy. The Nigerian Journal of Guidance and Counselling, 8(1), 61-85.

Fallis, E. E. (2014). The Longitudinal Association of Relationship Satisfaction and Sexual Satisfaction. Thesis for the degree of Doctor of Philosophy in Psychology, the University of Waterloo.

Feeney, J. A. (1999). Adult romantic attachment and couple relationship. New York: Guilford Press.

Gottman, J. M., Swanson, C., & Swanson, K. (2002). A general system theory of marriage: Nonlinear difference equation modeling of marital interaction. Personality & Social Psychology Review, 6 (4): 326-340.

Hasanovic, M., & Pajevic, I. (2010). Religious moral beliefs as mental health protective factor of war veterans suffering from PTSD, depressiveness, anxiety, tobacco and alcohol abuse in comorbidity. Psychiatr Danub, 22(2), 203-210.

Haseley, J. L. (2006). Marital satisfaction among newly married couples: Association with religiosity and romantic attachment style.  A thesis for the degree of Doctor of Philosophy in Psychology. University of North Texas.

Hazan, C. & Shaver, P. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511-524.

Hernandez, K.M., Mahoney, A., & Pargament, K.I. (2011). Sanctification of sexuality. Implications for newlyweds’ marital and sexual quality. Journal of Family Psychology, 25(5), 775-780.

Hill, A. (2005). Predictors of relationship satisfaction. A thesis for the degree of Doctor of Philosophy in Psychology School of behaviorism, Alliant international university, Los Angeles, California.

Holman, T. B. (2001). Premarital Prediction of Marital Quality or Breakup: Research, Theory, and Practice. New York: Kluwer Academic/Plenum Publishers.

Horrocks, M. A. (2010). Financial management Practices and conflict management styles of couples in great marriages. Master thesis. Utah State University.

Iyiani, C., & Ngwu, C. (2012). Societal Perception of Communication Strategies among Married Couples in Nsukka, South-Eastern, Nigeria. Sociology Mind, 2(4), 401-406.

Lavner, A. J., Karney, R. B., & Breadbury, N. T. (2016). Does couples communication predict marital satisfaction, or does marital satisfaction predict communication? Journal of Marriage and Family, 3(78), 680-694.

Lohan, A., & Gupta, R. (2016). Relationship between Differentiation of Self and Marital Adjustment in Indian Couples. Journal of Psychosocial Research, 11(1), 139-146.

Lucas, R. E. (2003). Reexamining adaptation and the set point model of happiness: Reaction to changes in marital status. Journal of Personality and Social Psychology, 84(3), 527-539.

Madathil, J., & Benshoff, J. (2008). Importance of marital characteristics and marital satisfaction: A comparison of Asian Indians in arranged marriages and Americans in marriages of choice. The Family Journal, 16(3), 222-230.

Meteyard, J. D., Andersen, K. L., & Marx, E. (2011). Exploring the Relationship between Differentiation of self and Religious Questing in students from Two Faith based Colleges. Pastoral Psychology, 61(3), 333-342.

Naghdi Babaee, S., & Ghahari, S. (2016). Effectiveness of communication skills training on intimacy and marital adjustment among married women. International Journal of Medical Research & Health Science, 5(8), 375-380

Ostenson, J.A. (2008). The Neglect of Divorce in Marital Research: An Ontological Analysis of the Work of John Gottman, Brigham Young University.

Powdthavee, N., & Vignoles, A. (2008). Mental health of parents and life satisfaction of children: A within-family analysis of intergenerational transmission of well-being. Social Indicators Research. 88(3), 397-422.

Sandin, A. E., Baucom, D. H., Burnett, C. H., Epstein, N., & Pan kin Esquer, L. A. (2001). Decision-Making power, autonomy, and communication in remarried spouses compared with first married spouses. Family Relations. 50(4), 326-334.

Sheri, A., & Striof, B., (2005). Marital adjustment and irrational beliefs. (3rd Ed.) United State, University of Chicago Press.

Siffert, A., & Schwarz, B. (2011). Spouses’ demand and withdrawal during marital conflict in relation to their subjective well-being. Journal of Social and Personal Relationships, 28, 262-277.

Skowron, E. A., & Dandy, A. K. (2004). Differentiation of self and attachment in adulthood: Relational correlates of effortful control. Contemporary Family Therapy, 26(3), 337-357.

Taniguchi, H., & Kauffman, G. (2014). Gender role attitudes, troubles talk, and marital satisfaction in Japan. Journal of Social and Personal Relationships. 31(7), 975-994.

Tree, H.A. (2009). Multiple sclerosis verity, pain intensity and psychosocial factors: Associations with perceived social support, hope. Optimism, depression, and fatigue. A thesis for the degree of Doctor of Philosophy, University of Kansas.

Umberson, D., & Williams, K. (2005). Marital quality, health, and aging: Gender equity? The Journals of Gerontology: series B, 60(2), 109–113.

Wheeler, L. A., Kimberly, A. U., & Shawna, M. T. (2010). Conflict resolution in Mexican-origin couples: Culture, gender, and marital quality. Journal of Marriage Family, 72(4), 991–1005.

Whisman, M.A., Uebelacker, L. A., & Bruce, M. L. (2006). Longitudinal association between marital dissatisfaction and alcohol use disorders in a community sample. Journal of Family Psychology, 20(1): 164-167.

Williams, K. (2003). Has the future of marriage arrived? A contemporary examination of gender, marriage, and psychological well-being. Journal of Health and Social Behavior, 44(4), 470-487.