کشف عوامل بازدارنده زوجین از فرزندآوری در دهه اخیر (مرور ساختارمند) DOR:20.1001.1.26454955.1399.15.53.7.2

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روانشناسی عمومی، مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره)، قم، ایران

2 نویسنده مسئول: استاد مرکز تحقیقات علوم رفتاری، دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله(عج)، تهران، ایران

چکیده

این پژوهش با هدف کشف عوامل بازدارنده زوجین از فرزندآوری صورت گرفته است. در این تحقیق از روش مرور ساختارمند استفاده شده است. در این راستا، مطالعات مربوط به فرزندآوری طی ده سال (1389 ـ 1398) در چهار پایگاه اطلاعاتی معتبر مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی، پرتال جامع علوم انسانی، بانک اطلاعات نشریات کشور و پایگاه مجلات تخصصی نور با کلیدواژه­های فرزندآوری، باروری، موالید و زاد و ولد جستجو شد که 231 مقاله یافت شد. بعد از ارزیابی ملاکهای ورود و خروج در مقالات، سرانجام 39 مقاله به مطالعه راه یافت. نتایج شامل سه دسته عوامل فردی، خانوادگی، اجتماعی محیطی است. عوامل فردی شناختی همچون ضعیف‌بودن سطح دینداری، دغدغه­های والدمحور و فرزندمحور درباره آینده، و از بین عوامل فردی رفتاری، سبک زندگی مدرن بیشترین تأیید علمی را در کاهش فرزندآوری نشان داد. یافته­های پژوهش، که اثربخشی قدرتمند سطح دینداری، دغدغه­های زوجین در مورد آینده و سبک زندگی را بر فرزندآوری نشان می‌‌دهد، گویای نقش پررنگ دگرگونی باورها در بازداشتن زوجین از فرزندآوری است؛ لذا پیشنهاد می­شود که سیاستگذاری­ و برنامه­ریزیهای لازم برای اصلاح نگرش و باورهای زوجین در زمینه خانواده و فرزندآوری ازطریق تقویت ارزشهای معنوی و دینداری، کاهش دغدغه­های والدمحور و فرزندمحور، اصلاح سبک زندگی مدرن، فراهم‌کردن شرایط مناسب پرورش فرزندان در کنار مشارکت زنان در کارهای اجتماعی، ترویج و تبلیغ لذّت پدری و مادری­کردن و تقویت خانواده­گرایی درجهت افزایش تمایل و قصد زوجین به فرزندآوری صورت گیرد. هم‌چنین پژوهشهای روانشناختی بیشتری در این زمینه انجام گیرد که بر ارائه راهکارها با استفاده از روشهای تحقیق آزمایشی و مداخله­ای متمرکز باشد.

کلیدواژه‌ها


ارجمند سیاهپوش، اسحق؛ برومند، ناهید (1395). بررسی عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر گرایش به فرزندآوری در شهر اندیمشـک با تأکید برسبک زندگی (مطالعه موردی زنان متأهل کمتر از 35 سال).       of Youth .Quarterly of Sociological Studies ش 21: 24 ـ 9.
حسینی مجرد، اکرم؛ خزعلی، کبری؛ اصلاح چی، زهرا؛ آقاجانی، شهناز؛ جونوش، مرضیه؛ طرانچی، نعیمه (1394). جمعیت ایران، افزایش یا کاهش؟. چ سوم. تهران: انتشارات روابط عمومی شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده.
حمیدی فر، مهدی؛ کنعانی، محمد امین؛ عبادالهی چنذانق، حمید (1395). جامعه در مخاطره و فرزندآوری: مطالعه­ای در شهر رشت. نشریه نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران. پیاپی 21: 136 ـ 102.
خامنه­ای، سید علی (1392) «تحدید نسل». قابل بازیابی در: http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=21137.
رضوی­زاده، ندا؛ غفاریان، الهه؛ اخلاقی، آمنه (1394). زمینه­های کم فرزندطلبی و تأخیر در فرزندآوری مورد مطالعه: زنان مشهد. مجلهراهبرد فرهنگ. ش 31: 98 ـ 73.
سفیری، خدیجه؛ کمالی، افسانه؛ فرجی، الهه (1396). بررسی جامعه‌شناختی نگرش مثبت به فرزند (مطالعه زنان شهر ایلام). مجلهمطالعات راهبردی زنان. ش 75: 109 ـ 85.
شاکری نژاد، قدرت­الله؛ ساکی، مریم؛ جاروندی، فرزانه؛ حاجی نجف، سعیده (1395). بررسی دیدگاه زنان و مردان تک فرزند خوزستانی درباره فرزندآوری: یک پژوهش کیفی. دوماهنامه طلوع بهداشت یزد. سال پانزدهم. ش ۵: 94 ـ 81.
صادقی، رسول؛ طریقتی تابش، راضیه (1396). بررسی تأثیر عوامل فرهنگی بر ترجیحات فرزندآوری جوانان در شهر تهران. نشریه مطالعات جمعیتی. سال سوم. ش ۶: 89  ـ 63.
فتحی، الهام؛ جاوید، نورمحمد؛ حسینی، سیدمسعود؛ میرزایی، صفیه؛ نصیریپور، مجتبی (1398). گزارش تحلیلی بررسی روند تغییرات ساختار و ترکیب جمعیت کشور و آینده آن تا افق 1430 شمسی بر اساس نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1395. مرکز آمار ایران                  https://www.amar.org.ir
فروتن، یعقوب؛ رضایی پاشا، صدیقه (1397). تأثیرات هویت دینی بر تمایلات فرزندآوری در مناطق روستایی و شهری منتخب ایران. مجلهمطالعات ملی. ش 73: 96 ـ 75.
کاظمی پور، شهلا؛ ادریسی، افسانه؛ صادق ویشکایی، حسین (1391). عوامل اجتماعی موثر در میزان باروری در خانواده (مورد مطالعه؛ دانشجویان متأهل دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال). مجلهمطالعات جامعه‌شناختی ایران. ش 5: 75 ـ 57.
کاوه فیروز، زینب؛ کرمی، فریبا (1394). بررسی ابعاد ساختار قدرت در خانواده و رابطه آن با باروری (مطالعه موردی: زنان متاهل شهر تهران). مجلهزن در توسعه و سیاست. دوره سیزدهم. ش 2: 308 ـ 291.
کبودی، مرضیه؛ رمضانخانی، علی؛ منوچهری، هومان؛ حاجی زاده، ابراهیم؛ حقی، مرجان (1392). الگوی تصمیم­گیری فرزندآوری: یک مطالعه کیفی. مجله پایش، سال دوازدهم ش ۵ (پیاپی ۵۱): 515 ـ 508.