مطالعة جامعه شناختی علل و زمینه‌های بروز خشونت خانگی علیه زنان با تأکید بر سرمایه اجتماعی (مورد مطالعه: زنان متأهل شهر ایلام)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دکترای جامعه شناسی مسائل اجتماعی، مدرس مؤسسه آموزش عالی باختر ایلام

چکیده

سرمایة اجتماعی هم در بعد ساختاری و هم در بعد شناختی بر خشونت علیه زنان تأثیرگذار است. ارتقای سطح سرمایه اجتماعی به­عنوان یکی از منابع در دسترس خانواده می‌تواند احتمال بروز خشونت خانگی علیه زنان را کاهش دهد. هدف این تحقیق بررسی جامعه شناختی رابطة سرمایة اجتماعی و خشونت شوهران علیه زنان در شهر ایلام است. روش تحقیق پیمایشی و جامعة آماری مورد مطالعه شامل تمام زنان متأهل 50ـ15 ساله ساکن شهر ایلام بوده است که 382 نفر از این افراد به روش نمونه­گیری خوشه‌ای چند مرحله‌ای انتخاب شدند؛ اما    به­دلیل مخدوش بودن هفت پرسشنامه 375 مورد برای تحلیل نهایی برگزیده شد. برای سنجش خشونت علیه زنان از پرسشنامة استاندارد شدة اشتروس و برای سنجش سرمایة اجتماعی از پرسشنامة خودساخته‌ای براساس تلفیق نظریه­های نان­لین و کلمن در پنج بعد سرمایة درونگروهی، برونگروهی و فراگروهی ساختاری و درونگروهی و برونگروهی شناختی استفاده شده است. برای سنجش پایایی پرسشنامه از آزمون آلفاکرونباخ و برای سنجش روایی نیز از ضریب کرویت بارتلت در تحلیل عاملی بهره گرفته شده است. نتایج ضریب همبستگی نشان می­دهد که بین خشونت شوهران علیه زنان و متغیرهای سرمایة درونگروهی، برونگروهی و فراگروهی ساختاری، درونگروهی و برونگروهی شناختی، قدرت زن در ساختار خانواده رابطة معکوس و معناداری وجود دارد. نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد که متغیر سرمایة اجتماعی درونگروهی شناختی با بتای (290/.ـ) بیشترین تأثیر و قدرت زن در ساختار خانواده با بتای (107/.ـ) کمترین تأثیر را بر خشونت علیه زنان دارد. این شش متغیر توانست 4/87 درصد از واریانس متغیر وابسته را تبیین کنند.

کلیدواژه‌ها


احمدی، بتول؛ سلیمان­اختیاری، یلدا (1390). اثربخشی مداخلات آموزش سلامت برای پیشگیری از خشونت خانگی علیه زنان. فصلنامه رفاه اجتماعی. س یازدهم. ش 40: 257 ـ 237.

اعزازی، شهلا (1380). خشونت خانوادگی؛ زنان کتک خورده. تهران: نشر سالی.

اعزازی، شهلا (1383). ساختار جامعه و خشونت علیه زنان. فصلنامه رفاه اجتماعی. دوره 4. ش 14: 84 ـ 47.

افروز، غلامعلی (1382). روانشناسی رابطه‌ها. تهران: انتشارات دانشگاه تهران. چ سوم.

 آزادارمکی، تقی (1394). جامعه­شناسی خانواده ایرانی. تهران: نشر سمت.

بگرضایی، پرویز (1393). تحلیل جامعه­شناختی عوامل مؤثر بر خشونت مردان علیه زنان در خانواده؛ مطالعه موردی شهر ایلام. فصلنامه مطالعات امنیت اجتماعی. ش 39: 75 ـ 104.

بلالی­میبدی، فاطمه (1388). فراوانی خشونت علیه زنان توسط همسرانشان در شهر کرمان. مجله روانپزشکی و روانشناسی بالینی. س 15. ش 3: 307 ـ 300.

بهزاد، داود (1380). تحلیل نظری سرمایه اجتماعی در پیشگیری از آسیبهای اجتماعی. فصلنامه فرهنگ کردستان. ش 16 و 17: 104 ـ 123.

بهزاد، داود (1381). سرمایة اجتماعی بستری برای ارتقای سلامت روان. فصلنامه رفاه اجتماعی. س دوم. ش 6: 3 ـ 53.

پناغی، لیلی (1387). همسرآزاری و سلامت روانی: نقش حمایت اجتماعی و راهبردهای مقابله. مجله ایرانی روانشناسی تحولی. ش 17: 69 ـ 79.

پناغی، لیلی؛ قهاری، شهربانو (1387). همسرآزاری و سلامت روانی: نقش حمایت اجتماعی و راهبردهای مقابله. فصلنامه روانشناسی ایرانی. س پنجم. ش 17: 237 ـ 257.

پورنقاش­تهرانی، سیدسعید (1384) بررسی خشونت خانوادگی در خانواده­های تهران. دوماهنامه علمی پژوهشی، دانشگاه شاهد. س دوازدهم. ش 13.

تاجبخش، کیان (1385). سرمایه اجتماعی، اعتماد، دموکراسی. تهران: نشر شیرازه.

توسلی، غلامعباس؛ موسوی، مرضیه (1384). مفهوم سرمایه در نظریات کلاسیک و جدید با تأکید بر نظریه‌های سرمایه اجتماعی، نامه علوم اجتماعی. ش 26: 1 ـ 32.

چلبی، مسعود؛ مبارکی، محمد (1384). تحلیل رابطة سرمایه اجتماعی و جرم در سطوح خرد و کلان. مجله جامعه­شناسی ایران. تهران. ش 2.

حسین­چاری، مسعود؛ رئیسی، طاهره (1391). بررسی زمینه‌های خشونت علیه زنان در خانواده. فصلنامه خانواده پژوهی. س هشتم. ش 29: 7 ـ 18.

خاقانی­فرد، میترا (1390). بررسی نقش خشونت علیه زنان، جامعه­پذیری جنسیتی و سرمایه­های اجتماعی در پیش­بینی سلامت روان گروهی از زنان شهر تهران. مطالعات اجتماعی روانشناختی زنان. س 9. ش 2.

رفیعی­فر، شهرام؛ پارسی­نیا، سعید (1380). خشونت علیه زنان. تهران: انتشارات تندیس.

زنجانی­زاده، هما؛ صالح­آبادی، ابراهیم؛ جعفریان­یزدی، ندا (1393). بررسی تأثیر سرمایه اجتماعی بر خشونت خانگی علیه زنان در مشهد. فصلنامه توسعه اجتماعی. دوره 9. ش 2: 7 ـ 46.

شکربیگی، عالیه (1390). مدرن­گرایی و سرمایه اجتماعی خانواده. تهران: انتشارات جامعه­شناسان.

عباس­زاده، محمد؛ سعادتی، موسی (1391). سنجش میزان همسرآزاری و عوامل مؤثر بر آن با تأکید بر سرمایه اجتماعی. مسائل اجتماعی ایران. س سوم. ش 2: 179 ـ 153.

علیوردی­نیا، اکبر؛ رضی، داود؛ آیینی، صدیقه (1392). تبیین جامعه­شناختی خشونت علیه زنان: آزمون تجربی نظریه‌های منابع در دسترس زنان و فمینیسم رادیکال. فصلنامة رفاه اجتماعی. س سیزدهم. ش 49: 358 ـ 323.

علیوردی­نیا، اکبر؛ ریاحی، محمداسماعیل؛ فرهادی، محمود (1390). تحلیل اجتماعی خشونت شوهران علیه زنان: الگویی نظری و آزمونی. مسائل اجتماعی ایران. س دوم. ش 2: 127 ـ 95.

علیوردی­نیا، اکبر؛ شارع­پور، محمود؛ ورمزیار، مهدی (1387). سرمایه اجتماعی خانواده و بزهکاری. فصلنامه زن در توسعه و سیاست (پژوهش زنان). ش 2:  23 ـ 50.

غضنفری، فیروزه (1389). عوامل مؤثر بر خشونت علیه زنان در استان لرستان. فصلنامه دانشگاه علوم پزشکی لرستان. دوره دوازدهم. ش 2: 5 ـ 11.

فیلد، جان (1385). سرمایه اجتماعی. ترجمة غلامرضا غفاری و حسین رمضانی. تهران: کویر.

قاضی­طباطبایی، محمود؛ محسنی­تبریزی، علیرضا (1382). طرح‌ م‍ل‍ی‌ ب‍ررس‍ی‌ پ‍دی‍ده‌ خ‍ش‍ون‍ت‌ خ‍ان‍گ‍ی‌ ع‍ل‍ی‍ه‌ زن‍ا‌ن. ت‍ه‍ران: وزارت‌ ک‍ش‍ور، دف‍ت‍ر ام‍ور اج‍ت‍م‍اع‍ی‌.

کلمن، جیمز (1377). بنیادهای نظریه اجتماعی. ترجمه منوچهر صبوری. تهران: نشر نی.

کار، مهرانگیز (1387). پژوهشی درباره خشونت علیه زنان در ایران. تهران: نشر روشنگران و مطالعات زنان.

گلچین، مسعود؛ حیدری، علی­حیدر (1391). خشونت بین فردی و سرمایة اجتماعی در خانواده و مدرسه. فصلنامه مسائل اجتماعی ایران. س سوم. ش 1: 177 ـ 212.

لهسائی­زاده، عبدالعلی؛ مدنی، یوسف (1389). گرایش شوهران به خشونت علیه همسران: مطالعه موردی شهر شیراز. زن و جامعه. دوره 1. ش 1: 1 ـ 24.