تدوین الگوی پایداری خانواده مبتنی‌بر آموزه‌های اسلامی در اندیشه مقام معظم رهبری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مشاوره دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان اصفهان

2 استادیار گروه روان‌شناسی بالینی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان اصفهان

3 دانشیار گروه روان‌شناسی صنعتی و سازمانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان اصفهان

چکیده

تشکیل خانواده، اساس همه تربیت­های اجتماعی و انسانی است و جامعه اسلامی بدون بهره‌مندی از نهاد خانواده سالم، سرزنده و بانشاط امکان پیشرفت ندارد. هدف این پژوهش، تدوین الگوی پایداری خانواده مبتنی‌بر آموزه‌های اسلامی در اندیشه مقام معظم رهبری بوده است. این پژوهش، بنیادی از نوع توصیفی - اکتشافی است و با روش تحلیل مضمون، انجام شده است. بدین‌منظور، تمامی سخنرانی‌ها و پیام‌های ایشان در زمینه زن و خانواده از سال 1358 تاکنون از پایگاه‌های اطلاع‌رسانی دفتر رهبری و حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای و کتب مرتبط، گردآوری شده و با کدگذاری آن، مضامین پایه و سازمان‌دهنده مرتبط با پایداری خانواده شناسایی شده‌اند. یافته‌ها، الگویی مشتمل بر نه مضمون سازمان‌دهنده بوده است که برخی از آنها در هیچ‌یک از نظریات حوزه زوج و خانواده به‌چشم نمی‌خورد. این مضامین شامل شناخت اهمیت خانواده در اسلام، خدامحوری در خانواده، بنای رابطه بر محبت و رفاقت، سازگاری، پایبندی به اخلاق اسلامی، پایبندی به حقوق و وظایف، احیای کرامت زنان، ارضای متقابل جنسی و ایفای نقش مناسب والدین زوجین می‌باشد. مضامین حاصل نشان می‌دهد که از ریشه‌های اصلی فروپاشی خانواده در مداخلات این حوزه غفلت شده است و این مضامین ظرفیت طراحی مدل پیشگیری و درمانی را دارند.

کلیدواژه‌ها


- قرآن کریم

- آیت‌اللهی، ز. (1381)، زن و خانواده، تهران: شورای فرهنگی- اجتماعی زنان.

- افروز، غ. (1386)، روان‌شناسی خانواده: همسران برتر، تهران: انتشارات انجمن اولیا و مربیان.

- انصاریان، ح. (1385)، نظام خانواده در اسلام، قم: انتشارات ام‌ابیها.

- پورمیرصالح، ر.؛ اسماعیلی، م.؛ فرح‌بخش، ک. و ذکایی، م.س. (1394)، بررسی نظام ارزش‌شناسی دینی در گفتگوهای درون‌شخصی زوجین مذهبی برخوردار از سازگاری زناشویی بالا، پژوهش‌های روان‌شناسی بالینی و مشاوره، سال پنجم، شماره 2: 115-100.

- جمشیدی‌ها، غ. وصادقی، س. (1392)، نگرش جامعه‌شناختی بر تأثیر فرهنگ مدرن ازمنظر جنسیتی بر تحولات خانواده در تهران، نشریة زن در فرهنگ و هنر، دورة 5 ، شمارة 2.

- جمشیدی‌ها، غ.؛ نریمانی، س. و جمالی، ع. (1394)، آسیب‌شناسی اجتماعی طلاق در جامعه شهری ایران، مهندسی فرهنگی، سال دهم ، شماره 85.

- چابکی، ا. (1392)، مطالعه بین‌نسلی نگرش به طلاق و کارکردهای خانواده در زنان شهر تهران، مطالعات زن و خانواده، دوره ا، شماره 1.

- چراغی، م.؛ مظاهری.م.م. ؛ موتابی، ف. و پناغی، ل. (1396)، مقیاس سیستمی- مثلثی خانواده: ابزاری برای سنجش روابط همسران و خانواده‌های اصلی آنها، خانواده‌پژوهی، شماره 51: 360-343.

- حاجیان‌مقدم، ف. (۱۳۹۲)، فراتحلیل مطالعات خانواده: عوامل مقوم و عوامل فرساینده خانواده ایرانی.

- حسینی، ن.؛ فرح‌بخش، ک. و فاتحی‌زاده، م. (1391)، بررسی و مقایسه میزان به‌کارگیری آموزه‌های اسلامی خانواده‌محور در خانواده‌های سالم و آشفته، روان‌شناسی و دین، سال پنجم، شماره اول.

- حیدری، م. (1386)، دینداری و رضامندی خانوادگی، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

- خادمی، م. و عابدی، ف. (1393)، اثربخشی آموزش مهارت‌های ارتباطی مبتنی‌بر آموزه‌های دینی بر خوشبینی و سازگاری زناشویی، مطالعات روان‌شناختی، شماره 40: 47-28.

- دانایی‌فرد، ح. (1387)، ارتقای روایی و پایایی در پژوهش‌های کیفی مدیریتی :تأملی بر استراتژی‌های ممیزی پژوهشی، پژوهش‌های مدیریت، سال اول، شماره اول: 162-131.

- دانش‌، ع. و حیدریان، م. (1383)، رابطه علاقه و احترام متقابل با رضایت زناشویی همسران در شهرستان قم، تازه‌ها و پژوهش‌های مشاوره، شماره 18: 76-59.

- سالاری‌فر، م. (1385)، درآمدی بر نظام خانواده در اسلام، قم: نشر ‌هاجر.

- سالاری‌فر، م.؛ یونسی، س.ج. ؛  شریفی‌نیا، م. و حسن‌آبادی، ح. (1395)، مقایسه کارآمدی مداخلات اسلامی و درمان شناختی – رفتاری توسعه‌یافته در افزایش رضایت زناشویی زوج‌ها، روان‌شناسی و دین، شماره 33: 42-27.

- سرایی، ح. و اوجاقلو، س. (1392)، مطالعه نسلی تغییر ارزش ازدواج در ایران مطالعه موردی: زنان شهر زنجان، مطالعات توسعه اجتماعی ایران، سال پنجم، شماره چهارم.

- سعیدی، ل.؛ بهرامی، ف. و اعتمادی، ع. (1385)، بررسی اثربخشی زوج‌درمانی کوتاه‌مدت راه‌حل‌مدار بر کاهش تعارضات زوجین شهرستان خمینی‌شهر اصفهان، تازه‌ها و پژوهش‌های مشاوره، شماره 20: 52-39.

- سلیمانیان، ع. و ریحانی، ر. (1396)، رابطه میان شخصیت و اعتقادات ناکارآمد با کیفیت زناشویی، مطالعات روان‌شناسی و علوم تربیتی، دوره سوم ، شماره1: 65-53.

- سلیمی، ا.؛ کلانتر، م. وگلزاری، م. (1396)، مقایسه عملکرد خانواده از دیدگاه قرآن (آیة 21 سوره روم) در میان زنان متقاضی طلاق و زنان غیرمتقاضی شهر اراک)، روان‌شناسی و دین، شماره 37: 85-65.

- صادقیان، ا. (1387)، قرآن و بهداشت روان، قم: پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن.

- طاهرزاده، ا. (1388)، زن آن‌گونه که باید باشد، اصفهان: نشر لب‌المیزان.

- طباطبایی، س. م. (1394)، تفسیرالمیزان، ترجمه سیدمحمدباقر موسوی همدانی، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

- طلاییان، ر. و زهراکار، ک. (1394)، بررسی التزام عملی به اعتقادات اسلامی و سبک‌های ادارة تعارض زناشویی به‌عنوان عوامل پیش‌بینی‌کنندة طلاق، روان‌شناسی و دین، سال هشتم، شماره چهارم، پیاپی100: 115-100.

- عابدی، ح.؛ تسلیمی، م.؛ شیخ‌زاده، م. و فقیهی، ا. (1390)، تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده، اندیشه مدیریت راهبردی، سال پنجم، شماره دوم: 198-151.

- عباس‌زاده، م.؛ سعیدی عطایی، ح. و افشاری، ز. (1394)، مطالعه برخی عوامل جریان مدرنیته مؤثر بر گرایش زنان به طلاق مورد مطالعه: زنان متأهل شهر زنجان، پژوهش‌های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی، شماره 9.

- عظیمی، ر.؛ عابدزاده، م. و عظیم، م. (۱۳۹۲)، بررسی عوامل مؤثر بر بروز طلاق عاطفی میان زوجین در خانواده، مطالعات جامعه‌شناختی ایران، سال سوم، شماره 10.

- عنایت، ح. و نجفی، ع. (1392)، نگرش جامعه‌شناختی بر تأثیر فرهنگ مدرن ازمنظر جنسیتی بر تحولات خانواده در تهران، پژوهش جامعه‌شناسی معاصر، سال دوم، شماره 3.

- فقیهی، ع. (1386)، آموزش‌های روان‌شناختی مبتنی‌بر قرآن و حدیث و بررسی تأثیرات روانی و تربیتی آن در روابط همسران، تربیت اسلامی، سال دوم، شماره 4: 130-89.

- فلاحی، ر.؛ روشنفکر، پ. و پورکمالی، م .(1391)، بررسی بین‌نسلی نگرش نسبت به طلاق، شماره دوم،  سال اول، شماره دوم، راهبرد اجتماعی و فرهنگی.

- فولادی، ا. و شاه‌نعمتی، ن. (1394)، بررسی علل طلاق در استان آذربایجان شرقی، تبریز، جامعه‌پژوهی فرهنگی، سال ششم، شمارة دوم.

- قاسمی، س. و اعتمادی، ع. (1395)، رابطه بین پایبندی مذهبی و بخشش با کیفیت روابط زوجین و خانواده همسر در زنان، روان‌شناسی و دین، شماره 34:  109-97.

- قدسی، ع.؛ بلالی، ا. و عیسی‌زاده، س. (1390)، تعلق و طلاق بازدارنده‌های اقتصادی اجتماعی،توسعه اجتماعی، دوره پنج، شماره 3و4.

- قلی‌زاده، آ.؛ بانکی ‌پور‌فرد، ا . و مسعودی‌نیا، ز. (1394)، مطالعه کیفی تجارب مردان و زنان طلاق‌گرفته از عوامل فرهنگی زمینه‌ساز طلاق. جامعه‌شناسی کاربردی، سال بیست‌وششم، شماره1.

- کرو، م. و ریدلی، ج. (1384)، زوج‌درمانی کاربردی با رویکرد سیستمی- رفتاری، ترجمه‌ اشرف‌السادات موسوی، تهران: نشر مهر کاویان.

- محسن‌زاده، ف.؛ نظری، م. و عارفی، ع. (۱۳۹۰)، مطالعه کیفی عوامل نارضایتی زناشویی و اقدام به طلاق (مطالعه موردی شهر کرمانشاه)، مطالعات راهبردی زنان، شماره ۵۳.

- مهین‌ترابی، س.؛ صاحبی، م. و موسوی، ع. (1390)، تأثیر آموزش‌های شناختی - رفتاری بر تعدیل انتظارات غیرمنطقی، بلوغ عاطفی و نارضایتی زناشویی در زنان، شماره 16: 147-125.

- میرخانی، ع. (1377)، تأکید بر اخلاق، تلطیف در حقوق: دو ضرورت ناگسستنی خانواده، مطالعات راهبردی زنان، شماره 2: 45-24.

- نوابی‌نژاد، ش. (1392)، الگوی ایرانی- اسلامی خانواده اخلاق‌محور است، دومین کنفرانس الگوی ایرانی -اسلامی پیشرفت، اردیبهشت 1392.

- نوین، ج. و بهرامی، ه. (1395)، طراحی و ارزیابی اثربخشی آموزش آموزه‌های دینی- روان‌شناختی بر رضایت زناشویی، فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی. شماره 28: 75-61.

- هالفورد، ک. (1384)، زوج‌درمانی کوتاه‌مدت، ترجمه‌ مصطفی تبریزی، مژده کاردانی و فروغ جعفری، تهران: نشر فراروان.

- یراقی، س. و ارزانی، ح. (1392)، آسیب‌شناسی خانواده در فرهنگ غرب از دیدگاه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، دوره 3، شماره 3، پیاپی 33.

- یونسی، س.ج. و مقصودزاده، م. (1392)، اثربخشی آموزش مسائل دینی بر رضایت زناشویی زوجین، روش‌ها و مدل‌های روان‌شناختی، شماره 13: 75-61.