نقش انعطاف پذیری خانواده و تمایزیافتگی مادران در خودکارآمدی نوجوانان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد مشاوره، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

2 استادیار گروه مشاوره، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

3 استاد گروه مشاوره، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

چکیده

این پژوهش با هدف بررسی نقش انعطاف­پذیری خانواده و تمایزیافتگی مادران در پیش­بینی خودکارآمدی نوجوانان انجام شد. پژوهش، توصیفی و از نوع  همبستگی بود. جامعه آماری شامل دانش­آموزان دبیرستانهای شهر تهران بود که از میان آنها 255 دانش­آموز به شیوه نمونه­گیری چند مرحله­ای انتخاب شدند و به همراه مادرانشان در این پژوهش شرکت کردند. دانش­آموزان به پرسشنامه انعطاف­پذیری خانواده (شاکری، 1382) و خودکارآمدی (شرر و همکاران، 1986) پاسخ دادند و مادران پرسشنامه برگه کوتاه تمایزیافتگی (دریک، 2011) را تکمیل کردند. داده­ها با استفاده از ماتریس همبستگی و رگرسیون گام­به­گام با نرم­افزار spss 22 مورد تحلیل قرار گرفت. ماتریس همبستگی پیرسون نشان داد انعطاف­پذیری خانواده با خودکارآمدی فرزندان رابطه مثبت و معنادار دارد (r=0.48, p<0.01). نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد انعطاف­پذیری به­طور مستقیم و مؤلفه گسلش عاطفی مادر به‌طور معکوس قادر به پیش­بینی 29/0 از تغییرات خودکارآمدی دختران هستند. انعطاف­پذیری خانواده و تمایزیافتگی مادر و مؤلّفه­های آن در پیش­بینی خودکارآمدی پسران نقش نداشتند. بنابراین نتایج، خانواده در شکل­گیری خودکارآمدی نوجوانان بویژه دختران نقش مهمی ایفا می­کند.

کلیدواژه‌ها


ابوالقاسمی، عباس؛ جوانمیری، لیلا (1391). نقش مطلوبیت اجتماعی، سلامت روانی و خودکارآمدی در پیشرفت تحصیلی دانش­آموزان دختر. مجله روانشناسی مدرسه. ش 2: 6 ـ 20.

ابوالمعالی­الحسینی، خدیجه؛ محمدی­تبار کاسگری، فاطمه (1395). بررسی نقش ویژگیهای شخصیتی و بهزیستی روانشناختی مادران در اضطراب و افسردگی دختران دوره ابتدایی. مجله زنان و خانواده. ش 37: 113 ـ 132.

اژه­ای، جواد؛ غلامعلی­لواسانی، مسعود؛ مال­احمدی، احسان؛ خضری­آذر، هیمن (1390). الگوی علی روابط بین سبکهای فرزندپروری ادراک شده، اهداف پیشرفت، خودکارآمدی و موفقیت تحصیلی. مجله روانشناسی. ش 15: 284 ـ 301.

اصل­دهقان، فاطمه؛ رضاییان، حمید؛ حسینیان، سیمین (1395). پیش­بینی تمایزیافتگی و سبک دلبستگی دانش‌آموزان دبیرستانی بر اساس انعطاف­پذیری خانواده، تمایزیافتگی و سبک دلبستگی والدین. فصلنامه خانواده و پژوهش. ش 45: 109 ـ 130.

اکبری­زردخانه، سعید؛ زندی، سعید (1395). پیش­بینی پذیرش اعتیاد دانشجویان بر اساس احساسات خودکارامدی و حمایت اجتماعی آنان.  مجله دانش و پژوهش در روانشناسی کاربردی. ش 64: 36 ـ 44.

بابای­خاکیان، زینب؛ زکی­یی، علی؛ نقشینه، طیبه (1394). رابطه تمایزیافتگی خود در مادران و همبستگی خانوادگی با اختلالات رفتاری کودکان. مجلهپزشکیارومیه. ش 26: 343 ـ 334.

برومند، اکرم (1391). درد مزمن، خودکارآمدی درد و افکار خودکشی: نقش تعدیل­کننده خودکارآمدی درد بر رابطه بین افسردگی و افکار خودکشی در بیماران مبتلا به درد مزمن. مجله اصول بهداشت روانی. ش 54: 152 ـ 163.

بهزادی، بهناز؛ سروقد، سیروس (1391). بررسی رابطه انعطاف­پذیری خانواده و سبکهای هویت با نقش واسطه‌گری گرایش به تفکر انتقادی در دختران نوجوان. مجله زنومطالعاتخانواده. ش 4: 63 ـ 80.

بهزادی، بهناز؛ سروقد، سیروس (1394). بررسی رابطه انعطاف­پذیری خانواده و سبکهای هویت با نقش واسطه‌گری حالت فراشناختی در دختران نوجوان. مجله پژوهشهای نوین روانشناختی. ش 38: 49 ـ 74.

پریشانی، نیره؛ عبدی­زرین، سهراب (1395). نقش خودکارآمدی، هوش هیجانی و سبکهای فرزندپروری والدین در پیش­بینی انگیزش پیشرفت تحصیلی دختران دبیرستانی. مجله دانش و پژوهش در روانشناسی کاربردی. ش 17: 70 ـ 79.

حاجی­آبادی، مهدی؛ نیوشا، بهشته (1395). رابطه مؤلّفه­های درون مدرسه­ای و خودکارآمدی اجتماعی با اضطراب تحصیلی دانش­آموزان سال سوم دبیرستان. مجله روانشناسی مدرسه. ش 5: 56 ـ 77.

حسنی، محمد؛ شهودی، مریم؛ میرقاسمی، سیدجمال (1395). بررسی رابطه بین هوش اخلاقی و خودکارآمدی با بهزیستی روانشناختی در میان فرزندان شهید، جانباز و ایثارگر دانشگاه ارومیه. فصلنامه اخلاق زیستی. ش 6: 155 ـ 180.

حسینی، مریم؛ عرب­مقدم، نرگس؛ سروش، مریم (1390). مطالعه نیازهای جوانان و نوجوانان و رابطه آن با انسجام و انعطاف­پذیری خانواده (مطالعه موردی: جوانان و نوجوانان شهر شیراز). فصلنامهخانواده. ش 1: 71 ـ 89.

خوشنویسان، زهرا؛ افروز، غلامعلی (1390). رابطه خودکارآمدی با افسردگی، اضطراب و استرس. مجله اندیشه و رفتار. ش20: 73 ـ 80.

دلاور، علی (1390). روش تحقیق در روانشناسی و علوم تربیتی. تهران: ویرایش.

زارع، مریم؛ سامانی، سیامک (1387). بررسی نقش انعطاف­پذیری و انسجام خانواده در هدف­گرایی فرزندان. مجلهخانوادهپژوهی. ش 4: 17 ـ 36.

زربخش­بحری، محمدرضا؛ حجت­شمامی، کوروش (1395). رابطه انسجام و انعطاف­پذیری خانواده با خود متمایزسازی در دانش­آموزان دوره متوسطه شهر تهران. فصلنامه مددکاری اجتماعی. ش 5: 28 ـ 36.

شولت ، دوان؛ شولتز، سیدنی­الن (1390). نظریه­های شخصیت. ویراست هشتم. ترجمه یحیی سیدمحمدی. تهران: ویرایش.

صدری­دمیرچی، اسماعیل؛ فیاضی، مینا؛ محمدی، نسیم (1395). بررسی رابطه خودکارآمدی و حمایت اجتماعی ادراک شده با آمادگی به اعتیاد در سربازان خدمت وظیفه. مجله طب نظامی. دوره 18. ش 4: 316 ـ 324.

صفاری، محسن؛ سنایی­نسب، هرمز؛ رشیدی­جهان، حجت؛ پورتقی، غلامحسین؛ پاکپورحاجی­آقا، امیر (1393). شادکامی، خودکارآمدی و پیشرفت تحصیلی در دانشجویان. مجله توسعه آموزش در علوم پزشکی. ش 7: 22 ـ 29.

طهماسیان­کارینه، اناری­آسیه (1388). رابطه بین ابعاد خودکارآمدی و افسردگی در نوجوانان. مجله روانشناسی کاربردی. ش9: 84 ـ 94.

غفاری، مظفر؛ مهینی، شهرام (1393). بررسی رابطه رضامندی از روابط  و تمایزیافتگی با عملکرد خانواده در دانشجویان متأهل. فصلنامه شخصیت و تفاوتهای فردی. ش 3: 39 ـ 57.

فخاری، نرگس؛ لطیفیان، مرتضی؛ اعتماد، جلیل (1393). بررسی ویژگیهای روان‌سنجی فرم کوتاه پرسشنامه تمایزیافتگی خود در دانشجویان ایرانی.فصلنامهاندازه­گیریتربیتی. ش 15: 35 ـ 57.

فیست، جس؛ فیست، گریگوری؛ رابرتس، تامی­آن (1394). نظریه­های شخصیت. ویراست هشتم. ترجمه یحیی سیدمحمدی. تهران: روان.

کریمی، مونا؛ نادری، فرح (1394، خرداد). مقایسهانعطاف­پذیریوانسجامخانواده،بینزنانخانواده­هایشاهدوعادیشهراهواز. اولین کنفرانس بین­المللی پژوهشهای نوین در علوم انسانی. تهران.

ﮐﯿﺎﯾﯽ، ﻣﺤﻤﺪزﮐﺮﯾﺎ؛ ﻓﺮدوﺳﯽ، ﻣﺴﻌﻮد؛ ﻣﺮادی، رضا؛ ﭼﻠﻮﻧﮕﺮ، ﮐﯿﻮﻣﺮث؛ اﺣﻤﺪزاده، ﻣﻬﺪﯾﻪ­اﻟﺴﺎدات؛ ﺑﻬﻤﻦ­زﯾﺎری، ﻧﺠﻤﻪ (1395). راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ ﺧﻮدﮐﺎراﻣﺪی و ﮐﯿﻔﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ در زﻧﺎن ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻪ ﺳﺮﻃﺎن ﺳﯿﻨﻪ ﺗﺤﺖ ﺷﯿﻤﯽدرﻣﺎﻧﯽ. ﻣﺠﻠﻪ داﻧﺸﮕﺎه ﻋﻠﻮم ﭘﺰﺷﮑﯽ ﻗﺰوﯾﻦ. ش20: 58 ـ 65.

محسنی، هاجر (1393). بررسی رابطه بین خود متمایزسازی مادران با تعارض والد فرزندی و مسئولیت­پذیری دانش­آموزان دختر دوره راهنمایی. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی.

محمدی­برمی، حلیمه؛ کشاورزافشار، حسین (1395). نقش عملکرد خانواده و تمایزیافتگی مادر در پیش­بینی اضطراب دختران نوجوان. فصلنامه پژوهشنامه زنان. ش 7: 101 ـ 131.

مؤمنی، خدامراد؛ علیخانی، مصطفی (1392). رابطه عملکرد خانواده، تمایزیافتگی خود و تاب­آوری با استرس، اضطراب و افسردگی در زنان متأهل شهر کرمانشاه. فصلنامهمشاورهورواندرمانیخانواده. ش 3: 297 ـ 320.

نقی­پور قزلجه، میترا؛ فتحی، راضی (1392). بررسی رابطه بین انعطاف­پذیری خانواده و دینداری و سلامت روان در بین نوجوانان خانه­گریز و عادی. فصلنامهفرهنگیتربیتیزنانوخانواده. ش 8: 95 ـ 109.

نیکولز، مایکل (1393). خانوادهدرمانی. ویراست نهم. ترجمه محسن دهقانی و همکاران. تهران: انتشارات رشد.

 Allipour,S., Sahaghi,H., Moridi,J.(2016).Relationship between Achievement Motivation, Academic Self-efficacy beliefs with Academic performance among of Jondishapour Medical Science University of Ahvaz, Iran. International Journal of Current Research in Medical Sciences.2(1),89-93.

Arbabisarjou,A., Zare, S., Shahrakipour,M. & Ghoreishinia, Gh.(2016).  Relationship between Self-Efficacy and Academic Achievement of Zahedan Medical Sciences Students. International Journal of Medical Research & Health Sciences, 5(7),349-353.

Bartle-Haring, S., Brucker, P., & Hock, E. (2002).The Impact of Parental Separation Anxiety on Identity Development in Late Adolescence and Early Adulthood. Journal of Adolescent Research, 17 (5), 439-450.

Chemers, M. M., Zurbriggen, E. L., Syed, M., Goza, B. K., & Bearman, S. (2011). The role of efficacy and identity in science career commitment among under represented minority students. Journal of Social Issues, 67(3), 469-491.

Chung, H., & Gale, J. (2009). Family Functioning and Self-Differentiation: A Cross-Cultural Examination. Contemporary Family Therapy, 31, 19-33.

Connery, A. L. (2012). The Roles of  Differentiation of Self, Anxiety and Emotional Self Awareness on Destructive  CounterTransference Reactions. (phd dissertaion), University of Missouri-Kansas.  

Elahi Motlagh,Sh., Amrai ,K., Yazdani ,M., Abderahim ,H.&  Sourie,H. (2011)  .The relationship between self-efficacy and academic achievement in high school students. Procedia Social and Behavioral Sciences. 15,765–768.

Ferda Bedel,E.(2016). Exploring Academic Motivation, Academic Self-efficacy and Attitudes toward Teaching in Pre-service Early Childhood Education Teachers. Journal of Education and Training Studies . 4( 1),142-149.

Fernandez, N. (2012). The strength of Hispanic adolescents' level of ethnic identification and their parents' level of self-differentiation and ethnic identification to predict second generation Hispanic adolescents' level of self-differentiation. (phd Dissertations), Clemson University.  

Ghaem Magami, T., Abolghasemi, A., Niknam,M.(2017). Investigate the Role of  Differentiation of Self in Predicted of Family Function in Women with Marital Conflict. International Journal of Advanced Studies in Humanities and Social Science, 2017; 5 (1), 19-22.

Goulão,M.(2014).   The Relationship between Self-Efficacy and Academic Achievement in Adults’ Learners, Athens Journal of Education, 1(3),237-246.   

Isık, E., & Bulduk, S. (2015). Psychometric  Propertise  of the Differentiation of Self Inventory -Revised in Turkish Adults .Journal of Marital and Family Therapy, 41,(1), 102–- 112.

Jenkins, S. M., Buboltz Jr, W. C., Schwartz, J. P., & Johnson, P. (2005). Differentiation of Self and  Psychosocial Development. Contemporary Family Therapy, 27(2), 251-261.

Ju Youn. J,. Sun. K,. Jun Li. P,. Yeon Pyo, K.(2013). Relationship between Family Adaptability, Cohesion and Adolescent Problem Behaviors: Curvilinearity of Circumplex Model. Korean J Fam Med: ;34:169-177.

Khan, M (2013) "Academic Self-Efficacy, Coping, and Academic Performance in College,"International ,Journal of Undergraduate Research and Creative Activities: Vol. 5, Article 4.1-11.

Krycak, R. C., Murdock, N. L., & Marszalek, J. M. (2012). Differentiation of Self, Stress, and Emotional Support as Predictors of Psychological Distress. Contemporary Family Therapy, 34, 495–515.

Lam, C., & Chan-So, P. C. Y. (2015).validation of the Chinese version of Differentiation of Self inventory. Journal of Marital and Family Therapy, 41(1), 81-101.

McConnell, D.,Stempien, J. A., Perkins, D., van der Hoeven Kraft, K. J., Vislova, T., Wirth, K. R.& Matheney, R. K. (2010). The little engine that could–less prior knowledge but high self-efficacy is equivalent to greater prior knowledge and low self-efficacy. Geol. Soc. Amer. Abst. With Prog, 42(5).

Naimi,S.,& Rezai Niaraki,F.(2013). Effectiveness of Self-Differentiation Training on Self-Differentiation,  Test-Anxiety and Self-Efficacy among Students in Saveh City , Journal of Natural and Social Sciences,2(2),317-322.

Olson, D. H. (1999). Circumplex Model of Marital & Family Systems. Journal of Family Therapy, 22, 144-167.

Olson, D. H. (2011). Faces IV and the Circomplex Model: Validation Study. Marital and Family Therapy, 3(1), 64-80.

Openshaw, K. P. (2011). The Relationship  Between Family Functioning, Family Resilience,and Quality of Life emongVocational Rehablitation  Cliens. (disertation), UTAH STATE UNIVERSITY.  

Peleg, O., Halaby, E., & Whaby, E. N. (2006). The relationship of maternal separation anxiety and differentiation of self to children’s separation anxiety and adjustment to kindergarten: A study in Druze families. Anxiety Disorders, 20, 973–995.

Rada,.c.(2014). Family adaptability and cohesiveness evaluation scale III in Romania. Social and Behavioral Sciences : 127  ,31 – 35.

Rahgozar, H., Yousefi, S., Mohammadi, A., & Piran, P. (2012). The Impact of Family Cohesion and Flexibility on University Students' Identity: The Case of Shiraz Branch, Islamic Azad University. Asian Social Science, 8(No. 2).

Roelofs, J., Meesters, C., & Muris, P. (2008). Correlates of Self-reported Attachment (In)security in Children: The Role of Parental Romantic Attachment Status and Rearing Behaviors. Journal of Child and Family Studies, 17, 555–566.

Ross, A. S., & Murdock, N. L. (2014). Differentiation of Self and Well-being: The Moderating Effect of Self-construal. Contemporary Family Therapy, 36, 485–496.

Schwartz, J. P., Thigpen, S. E., & Montgomery, J. K. (2006). Examination of Parenting Styles of Processing Emotions and Differentiation of Self. The Family Journal: Counseling and  Therapt for Couples and  Familys, 14(1), 41-48.

Skowron, E. A. (2005). Parent Differentiation of Self and Child Competence in Low-Income Urban Families. Journal of  counseling  Psychology, 52(3), 337-346.

Versland,T.M & Erickson, J .L.(2017). Leading by example: A case study of the influence of principal self-efficacy on collective efficacy. Cogent Education  ,4: 1286765.